Trước hết, “giá trị sổ sách” - Book Value là gì?

Trước hết, “giá trị sổ sách” - Book Value là gì?

Hãy tưởng tượng bạn mở một quán phở. Bạn bỏ tiền mua bàn ghế, nồi niêu, tủ lạnh, và thuê mặt bằng. Cộng hết lại, quán của bạn có tài sản trị giá 1 tỷ đồng. Nhưng bạn còn nợ ngân hàng 200 triệu.

Vậy phần thực sự là của bạn: 1 tỷ trừ 200 triệu, còn 800 triệu.

Con số 800 triệu đó chính là giá trị sổ sách. Nói đơn giản là: tổng tài sản trừ đi các khoản nợ, phần còn lại thuộc về chủ quán.

Doanh nghiệp trên sàn chứng khoán cũng vậy. Mỗi công ty đều có một con số như thế, và bạn có thể chia nó cho số cổ phiếu đang lưu hành để biết mỗi cổ phiếu “gánh” bao nhiêu tài sản.

Vậy khi nào gọi là “rẻ”?

Giả sử tính ra mỗi cổ phiếu của công ty A tương ứng với 20.000 đồng tài sản, nhưng trên sàn nó chỉ được bán với giá 15.000 đồng.

Nghe rất hời đúng không? Bỏ ra 15.000 đồng để sở hữu phần tài sản đáng giá 20.000 đồng.

Đây chính là điều nhiều nhà đầu tư gọi là “cổ phiếu dưới giá trị sổ sách”. Trong ngành người ta gọi tắt là P/B dưới 1 — P là giá bán trên sàn, B là giá trị sổ sách. Giá thấp hơn tài sản thì tỷ lệ này nhỏ hơn 1.

Nhưng phép tính trên đang thiếu một câu hỏi rất quan trọng.

Câu hỏi bị bỏ quên

Quay lại quán phở.

Có người đến hỏi mua lại quán của bạn với giá 600 triệu, trong khi tài sản trong quán trị giá 800 triệu. Người mua nghĩ mình đang hời 200 triệu.

Nhưng khoan. Trước khi mua, người đó cần hỏi: quán này mỗi năm lãi bao nhiêu?

Có hai trường hợp:

Ở trường hợp 2, dù tài sản trong quán đáng giá 800 triệu, trả 600 triệu vẫn là đắt. Vì bạn không mua một đống bàn ghế. Bạn mua khả năng kiếm tiền của quán.

Đây là lý do cổ phiếu rẻ thường không hề rẻ

Thị trường chứng khoán hoạt động đúng như vậy.

Khi một công ty làm ăn kém — bỏ ra nhiều vốn nhưng lãi ít — thị trường sẽ tự động trả giá thấp hơn giá trị tài sản của nó. Điều này không có nghĩa là thị trường đang sai hay đang bi quan quá đà.

Ngược lại, đó thường là thị trường tính đúng.

Nên câu hỏi cần đặt ra không phải “cổ phiếu này đã rẻ hơn tài sản chưa”, mà là: “công ty này làm ăn kém vì lý do tạm thời, hay vì nó vốn dĩ đã yếu?”

Đây là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.

Con số trên giấy chưa chắc là con số thật

Còn một vấn đề nữa. Cái gọi là “tài sản 800 triệu” chỉ là con số ghi trên sổ sách. Nó có đáng tin hay không tùy vào tài sản đó là loại gì.

Vẫn với quán phở:

Doanh nghiệp niêm yết cũng vậy. Có công ty tài sản chủ yếu là tiền mặt và bất động sản mua từ lâu, giờ đã tăng giá — con số sổ sách của họ đáng tin, thậm chí còn thấp hơn giá trị thật.

Nhưng cũng có công ty mà phần lớn tài sản là tiền người ta nợ mình hoặc hàng tồn trong kho chưa bán được. Với những trường hợp này, con số ghi sổ có thể lớn hơn giá trị thật rất nhiều.

Các ngành hay gặp tình trạng này là xây dựng, thép, phân bón và bất động sản. Riêng ngân hàng còn phức tạp hơn, vì tài sản của họ chủ yếu là các khoản đã cho vay — và cho vay thì luôn có phần không đòi được.

Cái bẫy lớn nhất: thời gian chờ đợi