Vì sao Ngân hàng Nhà nước mua đô la trở lại lúc này lại đáng chú ý?

Vì sao Ngân hàng Nhà nước mua đô la trở lại lúc này lại đáng chú ý?

Nếu bạn đang gửi tiết kiệm, vay ngân hàng, hay chỉ tò mò vì sao dạo này báo chí hay nhắc đến chuyện tỷ giá, thì có một quyết định đang âm thầm định hình bức tranh đó: Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa quay lại mua đô la trực tiếp, sau một thời gian dài không ưu tiên cách làm này.

Hình dung đơn giản nhất

Cứ coi NHNN như người giữ quỹ dự phòng ngoại tệ của cả nền kinh tế. Người này không mua đô la bất cứ lúc nào thích, mà chỉ mua khi giá đô la đang rẻ so với tiền đồng — mua rẻ để dành, sau này cần thì đỡ phải mua đắt. Mỗi lần mua, họ trả tiền đồng ra, nên đô la vào quỹ dự phòng thì tiền đồng lại chảy ra ngoài thị trường.

Trước đây: mua khi tỷ giá đi xuống

Có những giai đoạn dòng đô la vào Việt Nam nhiều — từ xuất khẩu, đầu tư nước ngoài, kiều hối — khiến đô la dư dả, giá đô la so với tiền đồng giảm. Lúc đó NHNN mua đô la vào, tiền đồng chảy ra hệ thống ngân hàng. Mục đích chính là hạn chế tiền đồng lên giá quá mạnh, đồng thời tranh thủ gia cố quỹ dự trữ.

Một thời gian dài sau đó: không còn ưu tiên cách mua này

Rồi có giai đoạn NHNN tạm ngừng ưu tiên mua kiểu "trả tiền nhận hàng ngay" (gọi là mua giao ngay, hay mua spot). Thay vào đó, họ chuyển sang những công cụ có thời hạn và có thể đảo ngược: cho vay đổi ngoại tệ rồi trả lại sau (hoán đổi), mua bán có hẹn ngày (kỳ hạn), phát hành giấy tờ có giá để hút bớt tiền đồng về khi cần (tín phiếu). Điểm chung của các công cụ này là tiền đồng bơm ra hôm nay có thể bị thu lại vào một ngày định trước — linh hoạt hơn, nhưng không giữ tiền đồng ở lại hệ thống lâu dài. Mục tiêu giai đoạn này là ổn định tỷ giá và kiểm soát thanh khoản trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, chứ không phải tăng dự trữ bằng mọi giá.

Bây giờ: vì sao quay lại mua đứt, không kỳ hạn?

Trực giác thông thường sẽ nghĩ đơn giản: tỷ giá rẻ thì mua. Điều đó đúng nhưng thiếu một vế quan trọng — mua rẻ chỉ thật sự có lợi nếu người mua tin chắc mình không phải bán ngược lại ngay sau đó để chữa cháy áp lực tỷ giá. Câu hỏi thật sự không chỉ là "giá có rẻ không", mà là "mua vào rồi có phải nhả ra lại không".

Hiện tại hai điều kiện đang cùng có: tỷ giá ở vùng thấp, và tiền đồng không chịu áp lực mất giá lớn. Vì vậy NHNN chọn mua đứt, không cam kết bán lại — khác hẳn các công cụ có kỳ hạn của giai đoạn trước.

Mua một lần, hai tác dụng

Mỗi lần NHNN mua đô la từ các tổ chức tín dụng, hai chuyện xảy ra cùng lúc. Một, quỹ dự trữ ngoại hối quốc gia dày thêm — như tấm đệm chống sốc khi thị trường thế giới biến động, hoặc để giữ tỷ giá ở vùng có lợi cho hàng xuất khẩu. Hai, tiền đồng bơm ra ở lại luôn trong hệ thống ngân hàng, không bị hút về như các công cụ có kỳ hạn trước đây — đây gọi là bơm tiền cơ sở.

Vậy điều này có làm lãi suất giảm không?

Đây là chỗ cần thận trọng, vì dễ suy diễn quá tay. Về mặt logic, tiền đồng dư dả hơn trong hệ thống ngân hàng là điều kiện thuận lợi để lãi suất bớt áp lực tăng, thậm chí có dư địa giảm — đó là chuỗi tác động lý thuyết mà nhiều phân tích hay nhắc tới. Nhưng lãi suất thực tế còn chịu tác động của nhiều yếu tố khác cùng lúc: nhu cầu vay vốn của nền kinh tế, mức độ cạnh tranh huy động vốn giữa các ngân hàng, diễn biến lãi suất thế giới. Trên thực tế, mặt bằng lãi suất tiết kiệm hiện tại vẫn khá ổn định, một số ngân hàng thậm chí còn nhích tăng nhẹ ở kỳ hạn ngắn — cho thấy đây là một yếu tố hỗ trợ, không phải một công tắc bật là lãi suất giảm ngay.

Điểm khác biệt cốt lõi so với trước

Ngày xưa mua đô la chủ yếu mang tính phòng thủ — chặn tiền đồng lên giá quá mạnh. Lần này, dù vẫn tăng được dự trữ, mục đích chính đã dịch chuyển sang chủ động nới lỏng thanh khoản để hỗ trợ tăng trưởng. Cùng một hành động "mua đô la", nhưng vai trò trong chính sách đã đổi khác.

Bài viết mang tính giải thích kiến thức, không phải khuyến nghị đầu tư hay dự báo tỷ giá, lãi suất.