Vì sao lãi tiết kiệm gần 9% mà vẫn chưa hạ xuống được?

Vì sao lãi tiết kiệm gần 9% mà vẫn chưa hạ xuống được?

Hãy hình dung bạn đang mở rộng một cửa tiệm và cần một khoản tiền rất lớn, lớn hơn nhiều so với những gì bạn có. Bạn phải đi vay của hàng xóm trong khu, và để họ chịu đưa tiền thay vì cất trong tủ, bạn phải trả lãi. Muốn gom được thật nhiều, bạn buộc phải trả lãi cao hơn nữa.

Năm nay cả nền kinh tế đang ở đúng tình cảnh đó. Nhu cầu vốn đầu tư 2026 vào khoảng 5,1 triệu tỷ đồng, trong khi tiền dân gửi vào ngân hàng ít hơn khoản cần vay tới chừng 2 triệu tỷ. Khi người muốn vay đông hơn hẳn tiền có sẵn để cho vay, lãi buộc phải nâng lên để kéo tiền về. Đó là lý do lãi tiết kiệm neo cao.

Vậy sao không đơn giản là "trả lãi thấp lại"?

Sách vở dạy rằng thiếu vốn và muốn lãi rẻ thì ngân hàng trung ương chỉ cần hạ lãi suất điều hành hoặc bơm thêm tiền ra. Vậy mà suốt nửa đầu 2026, Ngân hàng Nhà nước giữ nguyên các mức lãi suất điều hành. Vì sao?

Quay lại khu phố. Giả sử cuối phố có một người hàng xóm giàu hơn hẳn — tạm gọi là "ông Mỹ" — đang trả lãi khá cao cho ai gửi tiền bằng đô. Nếu bạn hạ mức lãi mình trả xuống quá thấp, hàng xóm sẽ đổi tiền sang đô rồi mang xuống cuối phố gửi cho ông ấy. Tiền vốn giống như nước, luôn chảy về nơi được trả công cao hơn.

Và đây là mấu chốt: mỗi lần người ta bán tiền đồng để mua đô, đồng tiền của mình yếu đi một chút — cái mà báo chí gọi là tỷ giá tăng. Việt Nam không muốn điều đó, vì khi đồng tiền yếu đi thì mọi thứ nhập từ nước ngoài như xăng dầu, máy móc, nguyên liệu đều đắt lên, và các khoản nợ vay bằng đô cũng phải trả nhiều tiền đồng hơn — kéo giá cả trong nước tăng theo.

Cái tủ chứa đôla chỉ đủ tiêu hai tháng

Có một cách chặn đà mất giá: khi dân đổ xô mua đô, lấy đô trong tủ ra bán để đỡ giá tiền đồng lại. Nhưng cách này chỉ dùng được khi tủ còn nhiều. Kho dự trữ ngoại hối hiện chỉ tương đương khoảng hai tháng nhập khẩu, lại đang bị rút ròng khi bảy tháng đầu năm tiền đô chảy ra nhiều hơn thu về tới 20,52 tỷ USD.

Ghép lại thì rõ: không thể cùng lúc giữ đồng tiền ổn định, giữ lãi suất thấp, và cho phép người ta thoải mái đổi tiền đồng sang đô để mang ra ngoài. Được hai thì phải buông cái thứ ba. Việt Nam chọn buông "lãi suất thấp" — chấp nhận lãi neo cao — để giữ cho đồng tiền khỏi mất giá, vì cái tủ đô chưa đủ dày.

Cách xoay sở : mở thêm van tiền bằng đường khác

Không hạ lãi được, nhà điều hành mở thêm nguồn cho vay theo lối không đụng đến tỷ giá. Bình thường mỗi ngân hàng chỉ được cho vay ra một tỷ lệ nhất định so với tiền huy động về. Thông tư 25/2026 cho tính thêm 20% tiền gửi Kho bạc vào phần huy động đó, nên ngân hàng có thêm chỗ để cho vay mà không cần in tiền hay hạ lãi. Cùng với đó, 18 dự án trọng điểm được đưa ra ngoài hạn mức tín dụng. Cả hai đều bơm thêm tiền vào chỗ cần, nhưng không làm rò rỉ áp lực sang đồng đô.

Tóm lại : Lãi tiết kiệm neo cao không phải vì nhà điều hành muốn, mà vì hạ lãi lúc này sẽ đẩy tiền chạy sang đô, trong khi cái tủ đô lại đang mỏng. Câu hỏi hữu ích không phải "đúng hay sai", mà là: họ đang buông chân nào (lãi suất thấp) để giữ chân nào (tỷ giá), và ai trả cái giá đó — chính là người đi vay và người gửi tiền.