Danh sách 100 doanh nghiệp tư nhân nộp ngân sách lớn nhất nói gì về hướng đi của nền kinh tế

Danh sách 100 doanh nghiệp tư nhân nộp ngân sách lớn nhất nói gì về hướng đi của nền kinh tế

CafeF vừa công bố PRIVATE 100 năm thứ ba — 100 doanh nghiệp tư nhân nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam, tổng cộng 390.700 tỷ đồng trong năm 2025, tương đương khoảng 15% thu ngân sách cả nước.

Nhiều người đọc đây là bảng xếp hạng "ai nộp thuế nhiều nhất". Nhưng đọc kỹ cơ cấu con số thì nó kể một câu chuyện khác — về cách nền kinh tế đang vận hành, và nguồn tiền thật sự đến từ đâu.

"Nộp ngân sách" không giống "nộp thuế"

Doanh nghiệp đứng đầu danh sách nộp 148.773 tỷ đồng. Con số này chiếm 38% tổng cả 100 doanh nghiệp cộng lại.

Nhưng bóc ra thì gần hai phần ba — khoảng 94.000 tỷ — là tiền sử dụng đất. Đây là tiền doanh nghiệp trả cho nhà nước để được quyền sử dụng đất triển khai dự án bất động sản. Phần thuế thu nhập doanh nghiệp, tức thuế đánh trên lợi nhuận thật, chỉ khoảng 17.000 tỷ.

Hai khoản này khác nhau về bản chất. Tiền sử dụng đất giống tiền mua nguyên liệu — doanh nghiệp trả để có đầu vào kinh doanh. Thuế thu nhập doanh nghiệp đánh trên phần lãi sau khi đã trừ hết chi phí. Cả hai đều vào ngân sách, nhưng một bên phản ánh quy mô hoạt động, bên kia phản ánh hiệu quả kinh doanh.

Điều này cũng giải thích vì sao con số biến động rất mạnh qua các năm: năm 2023 doanh nghiệp này nộp khoảng 30.800 tỷ, năm 2025 lên 148.773 tỷ — gấp gần năm lần trong hai năm. Không phải vì lãi gấp năm, mà vì năm đó triển khai nhiều dự án lớn, phải trả nhiều tiền đất.

Bỏ doanh nghiệp số 1 ra thì bức tranh khác hẳn

Tổng danh sách tăng 60% so với năm trước, nghe rất ấn tượng. Nhưng riêng doanh nghiệp đứng đầu đã chiếm 63% toàn bộ mức tăng.

Bỏ họ ra, 99 doanh nghiệp còn lại tăng khoảng 29%. Vẫn tốt, nhưng là câu chuyện khác hẳn so với 60%.

Bất cứ lúc nào gặp một con số tổng tăng mạnh, câu hỏi đầu tiên nên hỏi là: tăng đều hay tăng vì một vài cái tên kéo lên?

Cơ cấu ngành nói nhiều hơn thứ hạng

Phần đáng đọc nhất không phải ai đứng thứ mấy, mà là chia theo ngành thì tiền đến từ đâu:

Bất động sản và xây dựng chiếm 54,5%. Ngân hàng và tài chính chiếm 15,3%. Ô tô chiếm 10,2%. Ba nhóm cộng lại là 80%.

Công nghệ và viễn thông chỉ chiếm 3,7%.

Nghĩa là 80% đóng góp ngân sách của khu vực tư nhân đến từ ba mảng: đất, tiền, và xe. Đây đều là ngành gắn với tài sản và tín dụng, không phải sản xuất hay xuất khẩu.

Trong khi đó, phần lớn giá trị sản xuất công nghiệp và xuất khẩu của Việt Nam nằm ở doanh nghiệp nước ngoài — Samsung, Foxconn, Amkor — những cái tên không xuất hiện trong danh sách tư nhân này.

Ba điều danh sách này cho thấy về hướng đi

Thứ nhất, ngân sách địa phương phụ thuộc rất nặng vào nguồn thu từ đất. Khi thị trường bất động sản sôi động, tiền sử dụng đất tăng vọt và ngân sách dồi dào. Khi thị trường trầm lắng, nguồn thu này giảm mạnh. Đây là lý do chính sách bất động sản ở Việt Nam luôn phải giữ thăng bằng giữa hai hướng: muốn kiểm soát giá đất nhưng không thể để thị trường đóng băng.

Thứ hai, khu vực tư nhân đang được đặt ngang hàng với khu vực nhà nước về mặt đóng góp. Bản thân việc tách riêng danh sách tư nhân, vinh danh công khai ba năm liên tiếp, là một thông điệp: doanh nghiệp tư nhân xứng đáng được ghi nhận. Điều này khớp với hàng loạt chính sách gần đây theo hướng mở rộng không gian cho khu vực tư nhân.

Thứ ba, khoảng cách giữa thực tế và mục tiêu công nghệ còn rất xa. Nhiều nghị quyết gần đây đặt mục tiêu phát triển bán dẫn, vi mạch, trí tuệ nhân tạo. Nhưng trong danh sách đóng góp ngân sách thực tế, toàn bộ nhóm công nghệ chỉ chiếm chưa đầy 4%. Không phải vì doanh nghiệp công nghệ yếu, mà vì phần lớn giá trị công nghệ cao ở Việt Nam hiện do doanh nghiệp nước ngoài nắm giữ.

Tóm lại

Danh sách 100 doanh nghiệp tư nhân nộp ngân sách lớn nhất là một bức ảnh chụp thực trạng nền kinh tế. Nó cho thấy nguồn lực lớn nhất của khu vực tư nhân hiện nằm ở đất đai và tài chính. Đó không phải điều xấu — nhưng nó cho biết Việt Nam đang ở giai đoạn nào trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế dựa vào công nghệ và sản xuất giá trị cao.