Tại sao Trái phiếu lại bị bán tháo trên toàn cầu những ngày qua?

Tại sao Trái phiếu lại bị bán tháo trên toàn cầu những ngày qua?

Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm vừa chạm 4,80% — cao nhất 19 tháng, kể từ tháng 1/2025. Kỳ hạn 30 năm lên 5,27%. Và đây không phải chuyện riêng nước Mỹ: Nhật Bản chạm 3% lần đầu kể từ 1996, Đức cũng 3%, đỉnh 15 năm. Đợt bán tháo trái phiếu đang diễn ra trên toàn cầu.

Nguyên nhân trực tiếp nằm ở giá dầu. Brent tăng hơn 5% lên gần 95 USD/thùng sau khi Mỹ mở đợt tấn công mới vào mục tiêu Iran quanh eo biển Hormuz, Trump tuyên bố sẽ "đánh mạnh" nếu Tehran trả đũa. Xăng tại Mỹ trên 4 USD/gallon suốt tháng 8, đắt nhất lịch sử cho một tháng 8. Giá năng lượng cao đẩy kỳ vọng lạm phát lên, và lạm phát cao thì trái phiếu bị bán.

Nhưng phần đáng suy nghĩ nhất không phải dầu.

Cuối tháng 7, mình phân tích đợt tăng lợi suất trước đó và lưu ý một dấu hiệu bất thường: lãi vay kỳ hạn 2 năm giảm trong khi kỳ hạn 30 năm lập đỉnh. Hai đầu đường cong đi ngược chiều nhau. Mình giải thích đó là thị trường không sợ Fed tăng lãi suất, mà đang nghi ngờ khả năng kiểm soát lạm phát dài hạn. Và mình nói rõ: cách đọc đó sai nếu lãi vay 2 năm bắt đầu tăng đuổi theo.

Điều đó đã xảy ra. Lãi vay 2 năm từ 4,24% cuối tháng 7 lên 4,36% hiện tại, tức đầu ngắn đã bắt đầu chạy theo đầu dài. Thị trường giờ định giá 68% xác suất Fed tăng lãi suất ngay trong tháng 9, tăng từ 40% chỉ tuần trước. Fed Governor Barr nói sẵn sàng tăng lãi suất nếu lạm phát không giảm. Warsh tại Jackson Hole để ngỏ cánh cửa đó. Câu chuyện đã chuyển từ "nghi ngờ dài hạn" sang "sợ hành động ngắn hạn" — và hai thứ đó đòi hỏi cách phản ứng khác nhau.

Và đây là chỗ tình hình trở nên khó nhất nhá.

Báo cáo việc làm tháng 7 của Mỹ, công bố ngày 7/8, cho thấy nền kinh tế mất 23.000 việc làm — lần đầu tiên âm trong chu kỳ này, trong khi dự báo là tăng 80.000. Số liệu tháng 5 và tháng 6 cũng bị hạ thêm tổng cộng 103.000 so với báo cáo trước. Tăng trưởng lương giảm về 3,2%, thấp nhất từ tháng 5/2021.

Bình thường việc làm yếu thì lợi suất phải giảm vì thị trường kỳ vọng Fed sẽ dịu giọng. Lần này lợi suất vẫn tăng tiếp. Nghĩa là giá dầu và lạm phát đang thắng trong cuộc kéo co với thị trường lao động — và Fed đang bị kẹt giữa hai sức ép ngược nhau: lạm phát đòi tăng lãi suất, việc làm đòi giữ nguyên.

Nếu Fed vẫn tăng lãi suất dù việc làm đang âm, điều đó nói lên họ sợ lạm phát hơn sợ suy thoái. Đó là thông điệp nặng nhất mà một ngân hàng trung ương có thể gửi ra thị trường.

Thêm một con số nền ít ai nhắc: nợ công Mỹ vừa vượt 40.000 tỷ USD. Lợi suất càng cao thì chi phí trả lãi vay của chính phủ càng lớn, đòi phát hành thêm trái phiếu để trả nợ cũ, cung trái phiếu tăng thì giá giảm, lợi suất lại tăng tiếp. Vòng xoáy này tự thân nó đã khó dừng, và giá dầu chỉ là cú đẩy thêm.

Với nhà đầu tư Việt Nam: nâng hạng FTSE có hiệu lực tháng 9, nhưng nếu Fed tăng lãi suất cùng tháng đó thì trái phiếu Mỹ lãi cao sẽ cạnh tranh trực tiếp với dòng vốn vào thị trường mới nổi. Lãi vay 2 năm tăng từ 3,5% đầu năm lên 4,36% cũng ảnh hưởng trực tiếp tới doanh nghiệp Việt Nam có nợ ngoại tệ — chi phí vay USD đã đắt lên gần một điểm phần trăm trong tám tháng.

Mốc kiểm chứng: báo cáo việc làm tháng 8 ra ngày thứ Sáu 4/9, và cuộc họp Fed ngày 16–17/9. Nếu việc làm tiếp tục yếu mà Fed vẫn tăng, thì đây không còn là chuyện lãi suất — đây là Fed chấp nhận đánh đổi tăng trưởng để giữ lạm phát, và mọi loại tài sản rủi ro trên toàn cầu đều phải định giá lại.