Ngày 21/9 tại New York, Tổng Bí thư Tô Lâm gặp Trưởng đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer. Greer nói đàm phán Hiệp địn…

Ngày 21/9 tại New York, Tổng Bí thư Tô Lâm gặp Trưởng đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer. Greer nói đàm phán Hiệp định Thương mại Đối ứng "đến rất gần kết quả cuối cùng."

Để hiểu vì sao câu này quan trọng đến vậy thì cần biết chuyện gì đã xảy ra trong 18 tháng qua.

Tháng 4/2025, Trump áp thuế 46% lên hàng Việt Nam — mức cao nhất ASEAN, chỉ sau Trung Quốc. Sau đàm phán hạ xuống 20%. Tháng 2/2026, Tòa án Tối cao Mỹ tuyên cơ sở pháp lý cũ vi hiến, chính quyền Trump chuyển sang dùng Mục 301 — mở ba cuộc điều tra nhắm vào Việt Nam cùng lúc (lao động cưỡng bức, sở hữu trí tuệ, sản xuất dư thừa). Tháng 7/2026, thuế Section 301 là 12,5% chính thức áp lên hàng Việt Nam.

Và đây là chi tiết mà gần như không bài nào nhắc. Trong tài liệu USTR công bố tháng 7, có một điều khoản: các nước đã ký Hiệp định Thương mại Đối ứng với Mỹ sẽ được áp thuế Section 301 ở mức 0% — không phải giảm, là xóa. Nghĩa là nếu hiệp định ký được, hàng Việt Nam sang Mỹ quay về mức thuế trước thời Trump. Nếu không ký, 12,5% hiện tại là mức sàn, và ba cuộc điều tra Section 301 vẫn đang treo, mỗi cuộc đều có thể tạo thêm một lớp thuế mới.

Đây không phải chuyện giảm vài phần trăm thuế. Đây là chuyện toàn bộ mô hình xuất khẩu của Việt Nam có tiếp tục chạy được hay không.

Ghép với bức tranh lớn hơn thì logic càng rõ. Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc TW để đón FDI bán dẫn — nhưng FDI chỉ đổ vào nếu hàng sản xuất tại Việt Nam vào được Mỹ ổn định. Nâng hạng FTSE tháng 9, Trung tâm Tài chính Quốc tế phải có thương vụ tháng 11 — vốn ngoại chỉ vào nếu môi trường thương mại ổn định. Nhập siêu 20,52 tỷ USD bảy tháng — cần xuất khẩu mạnh để cân lại, mà xuất khẩu phụ thuộc vào thuế.

Tất cả hội tụ về một điểm: hiệp định này là điều kiện tiên quyết để toàn bộ chiến lược kinh tế mà Việt Nam đang xây có nền tảng đứng vững.

Việt Nam đã nhượng bộ gì? Tổng Bí thư xác nhận trực tiếp Việt Nam đã tăng mua hàng Mỹ. Ngoài ra, dựa trên các cuộc điều tra Section 301 đang mở, Việt Nam gần như chắc chắn phải tăng bảo vệ sở hữu trí tuệ, thực thi cấm hàng hóa lao động cưỡng bức, và kiểm soát chuyển tải hàng Trung Quốc gắn mác Việt Nam. Mỗi nhượng bộ đều có chi phí, nhưng so với 46% ban đầu hoặc so với nhiều lớp thuế chồng nhau nếu không có hiệp định, phần lớn doanh nghiệp xuất khẩu sẽ chấp nhận.

Một chi tiết nhỏ nhưng nặng: Tổng Bí thư đề nghị Mỹ có cách tiếp cận tổng thể với các điều tra Section 301 còn tồn tại. Dịch ra: Việt Nam muốn gói tất cả các cuộc điều tra vào hiệp định thay vì để mỗi cái là một mối đe dọa riêng. Một hiệp định ổn định tốt hơn bốn cuộc điều tra treo lơ lửng.

"Rất gần" vẫn chưa phải "đã xong." Ba cuộc điều tra Section 301 vẫn đang mở, Việt Nam bị xếp Priority Foreign Country về sở hữu trí tuệ — mức nặng nhất, cùng nhóm Trung Quốc. Và chính trị Mỹ luôn có biến số. Nhưng cả hai bên đều có động cơ để ký — Mỹ muốn Việt Nam mua thêm hàng và chặn chuyển tải từ Trung Quốc, Việt Nam cần thuế ổn định để giữ FDI và xuất khẩu.

Thứ cần theo dõi: có tuyên bố chung về mốc thời gian ký kết cụ thể hay không. Nếu chỉ có "tiến bộ" mà không có mốc, thì "rất gần" vẫn có thể rất xa.