CPI tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ, bình quân 9 tháng đạt 4,52% — đã vượt mục tiêu 4,5% cả năm. Lãi tiết kiệm 12 tháng tại nhóm ngân hàng tư nhân lên 7–9%, có nơi chạm 10%. Lãi vay bình quân khoảng 10,7%.
Nhiều người hỏi: nên gửi tiết kiệm hay tranh thủ gom cổ phiếu giá rẻ? Nhưng trước khi trả lời, cần hiểu vì sao lãi suất đang cao đến vậy và nó có giảm sớm hay không.
Lạm phát có hai loại, và cách chữa khác nhau hoàn toàn. Loại thứ nhất là dân có tiền, mua sắm nhiều hơn, giá bị đẩy lên vì cầu quá mạnh — gọi là cầu kéo. Loại này chữa được bằng lãi suất: tiền đắt lên thì người ta bớt vay để mua, giá hạ nhiệt. Loại thứ hai là giá nguyên liệu đầu vào tăng — xăng dầu, gas, thực phẩm — khiến mọi thứ đắt lên dù dân không mua thêm gì. Gọi là chi phí đẩy. Loại này lãi suất cao không chữa được, vì tăng lãi suất không làm dầu thế giới rẻ đi.
Việt Nam đang ở loại thứ hai. Riêng tháng 9, xăng tăng 9,39% do eo biển Hormuz bị gián đoạn. Lạm phát cơ bản 9 tháng chỉ tăng 4,26% — thấp hơn CPI chung 4,52% — chênh lệch đó đến gần như hoàn toàn từ xăng dầu, gas và thực phẩm tươi sống, những thứ nằm ngoài tầm kiểm soát của lãi suất.
Vậy vì sao lãi suất vẫn phải cao? Hai lý do cùng lúc. Thứ nhất, ngân hàng cho vay nhanh hơn tốc độ huy động — tín dụng năm 2025 tăng 19,1% — nên phải trả lãi cao hơn để giành tiền gửi từ nhau. Thứ hai, Fed vừa tăng lãi suất, trái phiếu Mỹ trả khoảng 5,2%/năm. Nếu lãi tiền đồng thấp hơn mức đó quá xa, dòng tiền sẽ chuyển sang đô la, tỷ giá chịu sức ép, hàng nhập khẩu đắt thêm, và lạm phát cao hơn nữa.
Đây là thế kẹt mà NHNN đang đối mặt. Hạ lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng thì tỷ giá yếu đi, lạm phát tăng thêm. Giữ lãi suất cao thì doanh nghiệp vay đắt, chi phí vốn ăn vào lợi nhuận, mục tiêu GDP hai con số khó đạt. Và cả hai hướng đều không chữa được nguyên nhân gốc — giá dầu thế giới.
Lãi suất cao, lạm phát vượt mục tiêu, nhà đầu tư đứng trước ngã ba đường. Tiền gửi 9% hay cổ phiếu, và loại doanh nghiệp nào mới sống sót qua cơn bão chi phí vốn? Phần còn lại mở ra câu trả lời, mời vào Uptrend đọc tiếp.