Vì sao Pháp được mệnh danh là “Vua biểu tình”?

Vì sao Pháp được mệnh danh là “Vua biểu tình”?

Cứ vài năm, tôi lại thấy tin Paris cháy xe, cảnh sát bắn hơi cay. Năm 2018 là phong trào Áo vàng, năm 2023 là biểu tình phản đối cải cách hưu trí, và giờ đến lượt học sinh cấp 3. Ở nhiều nước, xuống đường là chuyện hiếm và căng thẳng. Ở Pháp, nó gần như là chuyện thường ngày. Vì sao vậy?

Ngày 17/9, học sinh một trường cấp 3 ở Créteil, ngoại ô Paris, chặn cổng trường để phản đối lớp quá đông, giáo viên thường xuyên vắng. Năm nay chính phủ cắt 3.256 biên chế giáo viên. Chỉ vài tuần sau, phong trào đã lan ra hơn 700 trường, lên cả các trường đại học. Hơn 6.500 người bị bắt, phần lớn chưa đủ 18 tuổi. Một em 15 tuổi mất bàn tay vì lựu đạn choáng của cảnh sát.

Để hiểu vì sao một chuyện trường lớp có thể biến thành bạo loạn cả nước, phải nhìn vào ba điều làm nên “Vua biểu tình”.

Thứ nhất: Biểu tình nằm trong máu người Pháp

Nước Pháp hiện đại sinh ra từ một cuộc xuống đường: Cách mạng 1789, khi dân Paris phá ngục Bastille và lật đổ nhà vua. Năm 1968, chính sinh viên khởi đầu một làn sóng biểu tình và tổng đình công làm tê liệt cả nước.

=> Với người Pháp, xuống đường không phải là gây rối. Đó là cách công dân nói chuyện với nhà nước, và được coi là chuyện đáng tự hào. Trẻ con lớn lên đã thấy bố mẹ đi biểu tình, nên đến 15 tuổi các em tự chặn cổng trường mà không thấy có gì lạ.

Thứ hai: Ở Pháp, biểu tình thường có kết quả

Đây là lý do quan trọng nhất. Năm 2006, chính phủ ra luật cho phép sa thải người trẻ dễ hơn. Sinh viên, học sinh xuống đường mấy tuần, và chính phủ phải rút luật. Năm 2018, chính phủ định tăng thuế xăng. Phong trào Áo vàng chặn đường khắp nơi, đốt xe giữa Paris, và chính phủ phải hoãn tăng thuế.

=> Người dân học được một bài học rất rõ: ngồi im thì không ai nghe, xuống đường thì nhà nước lùi. Chuyện gì được thưởng thì sẽ được lặp lại.

Thứ ba: Các kênh khác bị tắc

Ở Pháp, quyền lực dồn vào tổng thống và chính phủ ở Paris, quốc hội tương đối yếu. Năm 2023, chính phủ thông qua cải cách hưu trí mà không cần quốc hội bỏ phiếu, nhờ một điều khoản đặc biệt trong hiến pháp. Hiện tại quốc hội bị chia ba phe, không phe nào đủ đa số để quyết việc lớn.

=> Khi nói qua nghị trường không ai nghe, người dân chỉ còn một cách là ra đường.

Vì sao đợt này dữ dội hơn?

Ba điều trên giải thích vì sao Pháp hay biểu tình. Còn đợt này nổ to vì ba thùng xăng to đặt cạnh nhau.

=> Ai cũng bị cắt cùng lúc, nên ai cũng xuống đường. Ngư dân chặn cảng, công chức đình công, học sinh chặn trường. Thứ Bảy vừa rồi (17/10) còn có biểu tình về giá cả do chính những người từng dẫn dắt phong trào Áo vàng kêu gọi.

Sắp bầu cử. Chỉ còn khoảng 6 tháng nữa là bầu tổng thống. Chính phủ đổ lỗi cho đảng cực tả kích động học sinh, phe cực tả thì tố chính phủ đàn áp trẻ em. Phe nào cũng muốn mượn cơn giận để kiếm phiếu, nên không ai có lợi khi hạ nhiệt.

Giống như một gia đình đang nợ mà phải cắt chi tiêu: tiền thuốc của ông bà không ai dám cắt, thứ bị cắt trước là tiền học của con. Học sinh Pháp là người chịu thiệt đầu tiên, nên các em là người khởi xướng trước.

Thủ tướng Pháp hứa sẽ đưa ra kế hoạch trước cuối tháng 10. Nhưng chừng nào nhà nước Pháp còn thiếu tiền, đợt này có lắng xuống thì vài tháng sau vẫn sẽ có một cái cớ khác để bùng lên.