Việt Nam – EFTA ký FTA | 14 năm đàm phán, vì sao chốt đúng lúc này?

Việt Nam – EFTA ký FTA | 14 năm đàm phán, vì sao chốt đúng lúc này?

Hình dung thế này: bạn bán hàng ở chợ. Mỗi lần mang hàng sang chợ bên kia thị trấn, phải đóng “phí vào cửa” — tiền thuế nhập khẩu. Phí này khiến hàng bạn đắt hơn, khó cạnh tranh với người bán tại chỗ.

FTA — Hiệp định thương mại tự do — nói đơn giản là hai bên bắt tay nhau: “hàng của mày sang chợ tao thì giảm phí, hoặc miễn phí luôn.” Khi phí giảm, hàng bạn rẻ hơn so với đối thủ chưa có thoả thuận này. Dễ bán hơn, lời hơn.

Ngày 18/10, Việt Nam chính thức ký FTA với khối EFTA — gồm Thuỵ Sĩ, Na Uy, Iceland, Liechtenstein. Đàm phán kéo 14 năm mới xong.

EFTA nhập khẩu ~630 tỷ USD hàng hoá mỗi năm. Việt Nam mới chiếm 0,65% — dư địa còn rất lớn.

Vì sao 14 năm mới ký, mà lại chốt đúng lúc này?

Đặt cạnh các nước đi gần đây sẽ thấy hướng chung: EVFTA với EU (2020), RCEP (2022), FTA với Israel (2023) — Việt Nam đang phủ kín bản đồ FTA toàn cầu. Mỗi hiệp định mới là thêm một cái chợ chấp nhận hàng Việt miễn phí vào cửa.

Bối cảnh quan trọng: thuế quan Mỹ-Trung vẫn leo thang, chuỗi cung ứng toàn cầu xáo trộn. Nước nào chỉ bán hàng cho một thị trường thì rủi ro rất cao — hôm nay họ mua, mai họ đánh thuế là tắc. Có càng nhiều FTA = hàng Việt càng có nhiều “cửa ra” mà không phụ thuộc vào một nước nào.

Riêng EFTA còn mang theo dòng vốn chất lượng cao: riêng Thuỵ Sĩ đã có 234 dự án tại VN, vốn đăng ký hơn 2,4 tỷ USD. Ký FTA là mở đường cho vốn, công nghệ, dược phẩm, năng lượng tái tạo từ nhóm nước giàu nhất thế giới chảy vào dễ hơn.

Hướng chung rõ ràng: Việt Nam đang xây mạng lưới FTA dày đặc để trở thành mắt xích không thể bỏ qua trong chuỗi cung ứng toàn cầu — bất kể ai đánh thuế ai.

“Giảm phí” cụ thể ra sao?

Phía EFTA: hơn 99,5% hàng công nghiệp và thuỷ sản Việt Nam được miễn thuế ngay khi hiệp định có hiệu lực. Tôm, cá tra, giày dép, linh kiện điện tử — vào cửa không mất phí.

Phía Việt Nam: giảm thuế cho hàng EFTA theo lộ trình 3–15 năm. Chủ yếu là máy móc, hoá chất, dược phẩm — toàn thứ nhà máy trong nước cần. Nhập rẻ hơn = chi phí sản xuất giảm.

Nhóm cổ phiếu nào được lợi?

Nhóm chịu áp lực?

kim ngạch với EFTA hiện chỉ ~2 tỷ USD/năm — nhỏ. Đừng kỳ vọng cổ phiếu thuỷ sản hay dệt may bật tăng vì tin này. Tác động thực tế cần 12–18 tháng sau khi hiệp định có hiệu lực mới đo được. Nhưng giá trị lớn nhất không nằm ở doanh số — mà ở thêm một vé vào nhóm nước giàu nhất thế giới, đúng lúc phần còn lại đang đánh thuế lẫn nhau.