Khủng hoảng nợ toàn cầu chưa bao giờ tồi tệ hơn

Khủng hoảng nợ toàn cầu chưa bao giờ tồi tệ hơn

Nhật Bản hiện có tỷ lệ nợ công gộp trên GDP là 204,4%, cao nhất trong số bất kỳ nền kinh tế lớn nào trên thế giới. Theo sau là Ý với 138,4%, trong khi Hoa Kỳ đứng ở mức 125,8%, chỉ thấp hơn mức kỷ lục ~132,0% được thiết lập trong đại dịch năm 2020.

Cùng lúc đó, tỷ lệ nợ công gộp trên GDP của Pháp là 118,4%, trong khi của Canada, Trung Quốc và Vương quốc Anh lần lượt là 110,7%, 106,9% và 103,6%.

Đọc đến đây chắc nhiều bạn giật mình: “Thế này thì thế giới sắp sập đến nơi rồi!” Nhưng mà vấn đề là nợ nhiều chưa chắc đã tèo, vấn đề quyết định là nợ ai và nợ bằng tiền gì?

Nhật thì giống một gia đình mà chồng vay vợ, bố mẹ vay con. Tiền vẫn quay vòng trong nhà, lại vay bằng chính đồng yên mình tự in được, nên ồn ào mấy chục năm vẫn chưa vỡ. Còn Sri Lanka năm 2022 chỉ nợ quanh 100% GDP mà vỡ nợ lăn đùng ngã ngửa. Vì sao? Vì họ vay chủ nợ bên ngoài, bằng đô la, đến lúc két hết đô thì chịu chết.

Thế nên nợ công các nước lớn không phải quả bom nổ một phát. Nó giống cái ống hút cắm vào túi tiền người dân, rút từ từ, rút đều, mà ít ai để ý. Ví dụ như này cho dễ, bạn đem tiền đi gửi tiết kiệm, đều đặn cuối kỳ là nhận lãi không thiếu đồng nào nhưng mang ra chợ lại mua được ít đồ hơn trước? Thì chính là do cái ống hút đó, nó rút theo 3 đường:

Đầu tiên là lạm phát. Chính phủ nợ một nghìn tỷ, mười năm sau vẫn là một nghìn tỷ, nhưng giá cả và GDP đã phình ra, thế là món nợ tự nhỏ lại. Mỹ và Anh sau Thế chiến 2 làm đúng bài này, giữ lãi suất thấp hơn lạm phát suốt nhiều năm. Người cầm tiền mặt và người gửi tiết kiệm là ảnh hưởng nhất. Dù chẳng ai thông báo tăng thuế, nhưng sức mua của các bạn cứ thế mòn dần.

Thứ hai là lãi vay đắt lên. Các chính phủ đều phải vay mới để trả nợ cũ, thế là họ tranh tiền với DN và với chính các bạn đang muốn vay mua nhà. Lãi trái phiếu Mỹ lại là cái "gốc” của đồng tiền cả thế giới. Giá gốc mà cao thì từ khoản vay mua chung cư ở Hà Nội đến khoản vay của một xưởng may ở Hưng Yên đều khó rẻ được.

Cuối cùng là dịch vụ công teo lại. Tiền trả lãi là khoản không né được. Lãi càng to thì phần còn lại cho bệnh viện, trường học, lương hưu càng ít. Các bạn thấy người Pháp xuống đường mỗi lần chính phủ động vào lương hưu chưa? Gốc rễ là ở đây đấy.

Thế Việt Nam thì sao? Tin tốt là nợ công nước mình thấp, dưới 40% GDP. Cơ mà mình không đứng ngoài cuộc được vì Mỹ còn vay nhiều thì lãi suất đô la khó giảm sâu, tỷ giá bị ép, Ngân hàng Nhà nước khó mạnh tay hạ lãi suất, còn tay to nước ngoài cũng chẳng mặn mà rót tiền vào thị trường mới nổi. Vàng mấy năm nay tăng dã man cũng có phần từ chuyện này: ngân hàng trung ương nhiều nước gom vàng vì không còn tin hẳn vào tiền giấy của các chính phủ đang ôm nợ.

Chung quy lại, cái thời tiền rẻ, lãi thấp như giai đoạn 2010–2020 nhiều khả năng sẽ không quay lại. Tôi nghĩ các bạn cần chỉnh lại tư duy giữ tiền.

Thứ nhất, đừng để toàn bộ tài sản nằm im trong tiền mặt hay sổ tiết kiệm dài hạn, vì đó là nhóm bị cái ống hút rút mạnh nhất. Thứ hai, giữ một phần ở tài sản thật như cổ phiếu đủ sức tăng giá bán, bất động sản có dòng tiền, thêm chút vàng làm phao cứu sinh. Thứ ba, đừng vay quá tay với lãi thả nổi, kẻo lãi lên một nhịp là kẹp hàng mà không về nổi bờ đâu!

Bài viết là quan điểm cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư!