Vì sao đất là chi phí đầu vào của cả nền kinh tế?

Vì sao đất là chi phí đầu vào của cả nền kinh tế?

Bạn để ý mà xem, bát phở mấy năm trước 35 nghìn, giờ 50 nghìn. Thịt bò có tăng nhưng không tăng nhiều đến thế. Cái tăng mạnh nhất nằm ở chỗ bạn không nhìn thấy là tiền thuê mặt bằng của quán, tiền thuê trọ của chính cậu nhân viên bưng bê. Cả hai đều quy về một thứ là giá đất.

Mọi hoạt động kinh tế đều phải đứng trên một mảnh đất. Nhà máy cần đất, cửa hàng cần mặt bằng, người lao động cần chỗ ở, con đường cần đất để làm. Nên khi đất đắt, nó ngấm vào giá của gần như mọi thứ:

Điểm mấu chốt là thế này. Máy móc đắt thì người ta sản xuất thêm máy, công nghệ mới làm máy rẻ đi. Đất thì không ai làm thêm được, nhất là đất ở vị trí đẹp. Vì vậy khi giá đất tăng, xã hội không giàu thêm. Chỉ có một phần giá trị do người làm ra bị chuyển sang tay người nắm đất. Người bán phở, công nhân, chủ xưởng đều đang ngầm đóng một khoản “thuế” cho chủ đất qua tiền thuê nhà, tiền mặt bằng.

Chính vì vậy mà đất đắt thì cái gì cũng đắt

Nó không tăng theo kiểu đất lên 10% thì phở lên 10%. Nó ngấm dần, qua tiền thuê, qua lương, qua chi phí hạ tầng. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, vài năm gần đây giá chung cư, liền kề, biệt thự và đất nền tăng bình quân 10 - 15% mỗi năm, có giai đoạn lên tới 30%. Thu nhập của người làm công ăn lương không thể chạy kịp tốc độ đó.

Cái nguy hiểm là phần lớn tác động này không hiện lên chỉ số lạm phát CPI, vì CPI không đo giá đất trực tiếp. Nên trên báo cáo, lạm phát vẫn thấp. Nhưng ngoài đời, người dân thấy cái gì cũng đắt, làm mãi không dư, còn doanh nghiệp thấy lợi nhuận mỏng dần dù bán không ít. Đó chính là chi phí đất đang âm thầm ăn vào túi tất cả mọi người. Về dài hạn, nó còn bào mòn lợi thế “chi phí rẻ” mà Việt Nam vẫn dùng để hút vốn FDI.

Chính vì vậy mà nhà nước đã phải vào cuộc và hướng đi khá rõ: không ra lệnh hạ giá mà tăng nguồn cung, minh bạch giao dịch, đánh vào đầu cơ.

Kết quả bước đầu đã có: giá chung cư và đất nền thứ cấp có xu hướng giảm so với quý 2/2026, nhưng vẫn ở mức cao tại các đô thị lớn. Tức là mới “hãm phanh”, chưa phải “quay xe”.