Các mô hình kinh doanh nặng tài sản đang tèo dần! Đến cả các ông lớn cũng không thoát

Các mô hình kinh doanh nặng tài sản đang tèo dần! Đến cả các ông lớn cũng không thoát

Để ý kỹ thì mấy tháng nay các bạn sẽ thấy quá nhiều vụ đóng cửa. Gần nhất là California Fitness từ 35 chi nhánh đỉnh cao năm ngoái, giờ chỉ còn 3. Fit24, Getfit, Elite Fitness cũng rút hết.

Tưởng chỉ ngành gym ham mở chuỗi mới toang, nhưng không. Tuần vừa rồi, hãng giày 60 năm tuổi ECCO của Đan Mạch cũng phải đóng nhà máy ở Việt Nam, cho 1.600 công nhân nghỉ.

Điều đáng nói đây là 1 tập đoàn may mặc lớn, từng có thời doanh thu ECCO đạt đỉnh 1,58 tỷ Euro (2022) sau đó là chuỗi lao dốc xuống 1,41 tỷ (2025). Lỗ liên tiếp 2 năm: -37,6 triệu Euro năm 2024 và -24 triệu năm 2025.

Hậu quả? ECCO đóng 3 trong 6 nhà máy giày trên toàn cầu: Slovakia (2025), Việt Nam (11/2026), Bồ Đào Nha (dự kiến Q1/2027). Nhà máy tại Việt Nam — đầu tư 38,18 triệu USD, công suất 8,1 triệu sản phẩm/năm — thực tế chỉ sản xuất 1,9 triệu sản phẩm, tức 23% công suất. 1.400–1.600 công nhân mất việc. Một ông lớn toàn cầu còn lỗ, thì phải xem lại mô hình.

Thế nào là mô hình nặng tài sản?

Nói đơn giản là mô hình mà để bán được 1 đồng, bạn phải bỏ ra 5-10 đồng để xây nhà xưởng, mua máy móc, thuê mặt bằng khủng trước đã.

Đặc điểm nhận diện, như trước đây tôi từng cảnh báo vụ gym:

Tiền thu trước của khách (thẻ gym 5 năm) hay tiền tự bỏ ra xây nhà máy (như ECCO) thực chất đều là một khoản nợ phải trả trong tương lai.

So sánh thế này cho dễ nhé:

Tất nhiên khi bán chạy thì rất oai, rất chủ động. Nhưng khi bán chậm nó trở thành gánh nặng. 7 nhà máy vẫn phải chạy, vẫn phải trả lương, dù doanh số giảm 10%.

Khi bán chạy họ chỉ việc đặt thêm đơn hàng. Khi doanh số bán chậm lại thì họ cắt đơn hàng. Không tốn tiền đóng nhà máy, không phải sa thải công nhân của mình.

Nike về bản chất là một công ty nhẹ tài sản, phần lớn chi phí vốn chỉ dành cho hạ tầng số và cửa hàng bán lẻ.

Kết quả là gì? Cùng gặp lúc người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, Nike chỉ giảm lợi nhuận, còn ECCO thì lỗ nặng. Sự khác biệt không nằm ở sản phẩm, nằm ở cấu trúc chi phí.

Bài học rút ra là gì?

1. Sở hữu nhiều không có nghĩa là kiểm soát tốt

ECCO tự hào kiểm soát từ con bò đến đôi giày. Nhưng khi xưởng thuộc da cháy, khi nhà máy chạy 23% công suất, khi 2 CEO liên tiếp từ chức “kiểm soát toàn bộ” trở thành “rủi ro toàn bộ.” Chính bản chất tích hợp dọc của ECCO khiến bất kỳ sự gián đoạn nào cũng tạo hiệu ứng domino lên toàn hệ thống.

2. Chi phí cố định là thứ giết DN trong suy thoái

Nhà máy, mặt bằng, thiết bị tất cả đều tốn tiền dù bạn có bán được hàng hay không. Khấu hao thiết bị phòng gym hằng năm lên đến 15%–20%. California Fitness không chết vì hết khách mà chết vì chi phí cố định chạy nhanh hơn doanh thu.

3. Linh hoạt là lợi thế cạnh tranh mới

Nike không sở hữu nhà máy nào nhưng bán hàng tỷ đôi giày. Waystation không thuê mặt bằng trung tâm nhưng có 32 điểm khắp TP.HCM.

Không phải cứ sở hữu mới là mạnh. Đôi khi mạnh nhất là lúc mình dám không sở hữu gì cả, ngoại trừ khách hàng!

Bài viết là quan điểm cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư!