Chứng khoán phái sinh là gì? Vì sao cùng một cú giảm, người thắng kẻ thua cách nhau gấp chục lần

Phái sinh ở Việt Nam chủ yếu là hợp đồng tương lai chỉ số VN30. Nó cho phép kiếm tiền cả khi thị trường giảm, đóng mở lệnh ngay trong ngày, nhưng cũng phóng to mọi sai lầm lên nhiều lần. Hiểu luật chơi trước, rồi mới nghĩ tới chuyện vào lệnh.

Cùng một phiên VN-Index giảm, hai người hai kết cục

Hôm đó thị trường đỏ lửa. Một bạn đang cầm cổ phiếu ngồi nhìn tài khoản âm dần, không làm được gì vì hàng mua hôm qua chưa về. Một bạn khác lại vui vẻ chốt lãi trước giờ nghỉ trưa, vì đã bán phái sinh từ đầu phiên.

Khác biệt không nằm ở chuyện ai giỏi hơn. Nó nằm ở luật chơi: phái sinh cho phép kiếm tiền theo cả hai chiều và đóng lệnh ngay trong ngày. Nhưng chính luật chơi đó cũng là lý do rất nhiều người cháy tài khoản nhanh hơn họ tưởng. Bài này giúp các bạn hiểu đủ để tự quyết định.

Chứng khoán phái sinh là gì

Phái sinh là loại chứng khoán "sinh ra" từ một tài sản khác. Giá của nó không tự đứng một mình, mà chạy theo tài sản gốc, gọi là tài sản cơ sở.

Ở Việt Nam, thứ được giao dịch nhiều nhất là hợp đồng tương lai chỉ số VN30. Hình dung đơn giản: hai người thoả thuận với nhau một mức điểm VN30 cho một ngày trong tương lai. Đến ngày đó, ai đoán đúng hướng thì nhận phần chênh lệch, ai đoán sai thì trả. Không ai giao cổ phiếu cho ai cả, mọi thứ thanh toán bằng tiền.

VN30 là chỉ số của 30 cổ phiếu lớn và thanh khoản nhất sàn HOSE. Nên khi các bạn giao dịch phái sinh, các bạn đang đặt cược vào hướng đi của cả rổ cổ phiếu lớn, chứ không phải một mã riêng lẻ nào.

VN30F1M, VN30F2M nghĩa là gì

Mỗi tháng có các hợp đồng với ngày đáo hạn khác nhau:

• VN30F1M: hợp đồng đáo hạn trong tháng hiện tại. Đây là mã sôi động nhất, phần lớn người giao dịch chỉ dùng mã này.
• VN30F2M: hợp đồng đáo hạn tháng kế tiếp.
• VN30F1Q, VN30F2Q: hợp đồng của hai tháng cuối quý gần nhất.

Hợp đồng đáo hạn vào thứ Năm thứ ba của tháng. Ngày này có nhiều chuyện đặc biệt, xem riêng ở bài ngày đáo hạn phái sinh.

Long và Short: kiếm tiền theo hai chiều

	Long (mua)	Short (bán)
Kỳ vọng	VN30 tăng	VN30 giảm
Lãi khi	Giá hợp đồng đi lên	Giá hợp đồng đi xuống
Lỗ khi	Giá đi xuống	Giá đi lên

Với cổ phiếu, người Việt gần như chỉ kiếm tiền khi giá tăng. Phái sinh mở thêm cánh cửa thứ hai: thị trường giảm cũng có thể là cơ hội. Nhiều người đang cầm cổ phiếu còn dùng lệnh Short phái sinh như một tấm "bảo hiểm" cho danh mục trong những giai đoạn xấu.

Một điểm bằng bao nhiêu tiền

Hợp đồng tương lai VN30 có hệ số nhân 100.000 đồng mỗi điểm. Tức là:

Long 1 hợp đồng ở 1.900 điểm, đóng ở 1.910 điểm: lãi 10 × 100.000 = 1 triệu đồng. Nếu giá về 1.890 điểm thì lỗ đúng 1 triệu đồng. Chưa tính phí giao dịch và thuế.

Để mở 1 hợp đồng, các bạn không cần bỏ ra toàn bộ giá trị hợp đồng (khoảng 1.900 × 100.000 = 190 triệu đồng), mà chỉ cần nộp một khoản ký quỹ bằng một phần trong đó. Tỷ lệ ký quỹ do Trung tâm Lưu ký và từng công ty chứng khoán quy định, và có thay đổi theo thời kỳ, nên hãy hỏi trực tiếp nơi các bạn mở tài khoản.

Chỗ này chính là đòn bẩy. Bỏ ra vài chục triệu mà chịu lãi lỗ như đang cầm cả trăm triệu. VN30 chỉ cần đi 1% là số tiền ký quỹ đã tăng hoặc giảm nhiều lần con số đó.

Khác gì so với mua cổ phiếu

• Giao dịch trong ngày: mở lệnh buổi sáng, đóng lệnh buổi chiều được ngay. Cổ phiếu thì phải chờ hàng về.
• Giờ giao dịch: phái sinh mở cửa sớm hơn cổ phiếu 15 phút và đóng cùng lúc với thị trường cơ sở.
• Biên độ: giá hợp đồng được dao động tối đa ±7% so với giá tham chiếu mỗi phiên.
• Có hạn sử dụng: cổ phiếu cầm bao lâu cũng được, còn hợp đồng tương lai đến ngày đáo hạn là tự đóng.
• Bị gọi ký quỹ: lỗ ăn vào tiền ký quỹ đến một ngưỡng, công ty chứng khoán sẽ yêu cầu nộp thêm. Không nộp kịp thì vị thế có thể bị đóng bắt buộc, đúng lúc giá đang xấu nhất.

Ba cái bẫy người mới hay rơi vào

1. Nghĩ "đánh nhanh rút nhanh" là an toàn

Giao dịch trong ngày khiến nhiều người vào lệnh liên tục, mỗi lệnh lại mất phí. Thắng vài lệnh nhỏ, rồi một lệnh không cắt lỗ là trả lại hết. Số lệnh nhiều chưa bao giờ đồng nghĩa với lãi nhiều.

2. Gồng lỗ vì "kiểu gì giá chẳng quay lại"

Với cổ phiếu, gồng lỗ đã đau. Với phái sinh có đòn bẩy, gồng lỗ thường kết thúc bằng lệnh gọi ký quỹ. Điểm cắt lỗ phải có trước khi bấm lệnh, không phải nghĩ ra sau khi đã âm.

3. Vào nhiều hợp đồng hơn sức chịu đựng

Hãy tính ngược: nếu giá đi ngược 15 điểm, mỗi hợp đồng mất 1,5 triệu đồng. Khoản đó chiếm bao nhiêu phần trăm tài khoản? Nếu hơn 1–2%, các bạn đang vào quá nặng.

Ai nên, ai chưa nên

Phái sinh hợp với người đã giao dịch cổ phiếu có kỷ luật, quen đặt và làm theo điểm cắt lỗ, và có thời gian theo dõi trong phiên. Nếu các bạn mới bắt đầu, còn đang học cổ phiếu là gì hay chưa từng cắt lỗ một lệnh nào, hãy để phái sinh lại sau. Thị trường vẫn ở đó, tiền mất đi thì không.

Trên Uptrend.vn có mục Phái Sinh ghi lại ý tưởng giao dịch VN30F1M theo từng phiên, kèm vùng quan sát, điểm sai và kỳ vọng. Các bạn có thể theo dõi để học cách một người làm nghề đặt điểm cắt lỗ trước khi vào lệnh, chứ không phải để làm theo.

Hỏi nhanh

Chứng khoán phái sinh là gì?

Là loại chứng khoán mà giá trị dựa vào một tài sản khác (gọi là tài sản cơ sở). Ở Việt Nam, loại được giao dịch nhiều nhất là hợp đồng tương lai chỉ số VN30: người mua và người bán thoả thuận một mức điểm VN30 cho một ngày trong tương lai, chênh lệch được thanh toán bằng tiền.

VN30F1M là gì?

Là mã hợp đồng tương lai chỉ số VN30 đáo hạn trong tháng hiện tại (F1M = tháng gần nhất). Ngoài ra còn VN30F2M (tháng kế tiếp) và hai hợp đồng của hai quý gần nhất. Phần lớn thanh khoản tập trung ở VN30F1M.

Một điểm phái sinh bằng bao nhiêu tiền?

Hệ số nhân của hợp đồng tương lai VN30 là 100.000 đồng mỗi điểm. Giá đi đúng hướng 10 điểm thì mỗi hợp đồng lãi 1 triệu đồng, đi ngược 10 điểm thì lỗ 1 triệu đồng, chưa tính phí và thuế.

Phái sinh có mua bán trong ngày được không?

Được. Khác cổ phiếu phải chờ tiền và hàng về tài khoản, hợp đồng tương lai có thể mở và đóng vị thế ngay trong cùng một phiên.

Người mới có nên chơi phái sinh không?

Chỉ nên khi đã giao dịch cổ phiếu có kỷ luật, đã quen đặt và làm theo điểm cắt lỗ, và dùng số tiền mất đi không ảnh hưởng tới cuộc sống. Đòn bẩy làm khoản lỗ đến nhanh hơn cổ phiếu rất nhiều.

Bài tiếp theo · Ngày đáo hạn phái sinh: lịch từng tháng, và vì sao cứ đến thứ Năm đó là bảng điện lại giậtMỗi tháng có một ngày thứ Năm mà 30 phút cuối phiên quyết định lãi lỗ của mọi hợp đồng. Đó là ngày nào?→

Đọc tiếp

• Ngày đáo hạn phái sinh: lịch từng tháng, và vì sao cứ đến thứ Năm đó là bảng điện lại giật
• Margin là gì? Vay ký quỹ, call margin và bán giải chấp
• Cắt lỗ là gì? Cắt lỗ bao nhiêu phần trăm là hợp lý
• Rủi ro khi đầu tư chứng khoán: 7 loại thường gặp và cách phòng tránh

Uptrend trên điện thoạiAndroid: tải trên Google Play · iPhone: cài lên màn hình chínhCài app