Cắt lỗ là gì? Cắt lỗ bao nhiêu phần trăm là hợp lý
Cắt lỗ không phải là thừa nhận mình kém. Nó là khoản phí bảo hiểm nhỏ trả trước để không bao giờ phải trả một khoản rất lớn sau này.
Toán học của thua lỗ
Đây là lý do quan trọng nhất phải cắt lỗ, và nó không liên quan gì đến cảm xúc:
| Bạn lỗ | Cần lãi bao nhiêu để hoà vốn |
|---|---|
| 10% | 11% |
| 20% | 25% |
| 30% | 43% |
| 40% | 67% |
| 50% | 100% |
Lỗ càng sâu, quãng đường quay về càng xa, và xa nhanh hơn bạn nghĩ. Người để một mã lỗ 50% không chỉ mất một nửa tiền; họ còn mất nhiều năm để gỡ lại, nếu gỡ được.
Vì sao cắt lỗ khó đến vậy
Các nhà tâm lý học Daniel Kahneman và Amos Tversky đã chỉ ra rằng con người cảm thấy nỗi đau mất tiền mạnh hơn nhiều so với niềm vui khi được cùng số tiền đó. Vì vậy chúng ta có xu hướng giữ khoản lỗ với hy vọng "về bờ", trong khi lại vội chốt khoản lãi nhỏ vì sợ mất. Kết quả là lãi nhỏ, lỗ lớn: đúng công thức để thua lâu dài.
Cách duy nhất thắng được bản năng này là quyết định điểm cắt lỗ trước khi mua, lúc đầu óc còn tỉnh táo, rồi chỉ việc làm theo.
Cắt lỗ bao nhiêu phần trăm
- William O'Neil (phương pháp CANSLIM): bán khi giảm 7–8% so với giá mua, không ngoại lệ.
- Mark Minervini (phương pháp SEPA): không bao giờ để lỗ quá 10%, và lỗ trung bình nên thấp hơn nhiều nhờ mua đúng điểm.
Con số cụ thể không quan trọng bằng nguyên tắc: mức lỗ tối đa mỗi lệnh phải nhỏ hơn rõ rệt so với mức lãi bạn kỳ vọng ở những lệnh đúng. Nếu lãi trung bình 20% và lỗ trung bình 7%, bạn chỉ cần đúng khoảng 3 trên 10 lệnh là đã không thua.
3 cách đặt điểm cắt lỗ
1. Theo phần trăm cố định
Đơn giản nhất: mua 30 nghìn, cắt lỗ 7% là 27,9 nghìn. Phù hợp cho người mới để tạo thói quen.
2. Theo hỗ trợ trên biểu đồ
Đặt ngay dưới hỗ trợ gần nhất hoặc dưới đáy nền giá vừa vượt. Nếu hỗ trợ thủng, lý do mua đã sai. Cách này hợp lý hơn nhưng cần biết đọc biểu đồ. Nếu hỗ trợ nằm quá xa, quá 8–10%, thì điểm mua đó không tốt, nên chờ điểm khác.
3. Theo rủi ro trên toàn tài khoản
Cách của người chuyên nghiệp: mỗi lệnh chỉ được mất tối đa 1–2% tổng tài khoản. Từ đó tính ngược ra mua bao nhiêu.
Ví dụ: tài khoản 100 triệu, chấp nhận mất tối đa 1% mỗi lệnh = 1 triệu. Mua cổ phiếu giá 30 nghìn, cắt lỗ ở 27,9 nghìn (mất 2,1 nghìn mỗi cổ phiếu). Số cổ phiếu tối đa = 1.000.000 / 2.100 ≈ 476, làm tròn 400 cổ phiếu, khoảng 12 triệu đồng. Nếu sai, bạn mất khoảng 0,84% tài khoản, chứ không phải 7% tài khoản.
Cách thứ ba trả lời câu hỏi mà người mới hay bỏ qua: không chỉ "cắt ở đâu" mà còn "mua bao nhiêu".
Những điều riêng của thị trường Việt Nam
- T+2: mua hôm nay, sớm nhất chiều ngày làm việc thứ hai mới bán được. Trong hai ngày đầu, giá có thể giảm quá mức cắt lỗ mà bạn không làm gì được. Vì vậy quy mô lệnh nên tính với mức lỗ thực tế có thể lớn hơn dự kiến.
- Giảm sàn liên tiếp: khi có tin xấu, cổ phiếu có thể nằm sàn nhiều phiên không có người mua. Đừng để một mã chiếm quá lớn trong tài khoản.
- Lệnh điều kiện: nhiều công ty chứng khoán có lệnh dừng lỗ tự động. Đặt sẵn giúp bạn không phải đấu tranh với cảm xúc lúc giá chạm mức cắt.
- Vay ký quỹ: khi dùng margin, mức lỗ thực tế trên vốn tự có lớn hơn mức giảm của cổ phiếu. Người mới không nên dùng.
Sau khi cắt lỗ
Ghi lại vào nhật ký: mua vì lý do gì, sai ở đâu. Sau vài chục lệnh, bạn sẽ thấy những kiểu lỗi lặp lại, chẳng hạn hay mua đuổi khi giá đã chạy xa, hay mua khi thị trường chung đang yếu. Sửa được một lỗi lặp lại có giá trị hơn tìm ra một mã tăng bằng lần.
Hỏi nhanh
Cắt lỗ là gì?
Cắt lỗ là bán cổ phiếu khi giá giảm đến một mức đã định trước, chấp nhận một khoản lỗ nhỏ để tránh khoản lỗ lớn hơn nếu giá tiếp tục giảm.
Nên cắt lỗ bao nhiêu phần trăm?
William O'Neil khuyên cắt lỗ ở mức 7–8% so với giá mua. Mark Minervini khuyên không bao giờ để một lệnh lỗ quá 10%. Mức phù hợp còn phụ thuộc vào điểm mua và hỗ trợ gần nhất.
Vì sao phải cắt lỗ sớm?
Vì lỗ càng sâu thì phần lãi cần để gỡ lại càng lớn hơn rất nhiều: lỗ 10% cần lãi 11%, lỗ 30% cần lãi 43%, lỗ 50% cần lãi 100% mới hoà vốn.
Cắt lỗ xong giá lại tăng thì sao?
Điều này sẽ xảy ra thường xuyên và là chi phí bình thường của việc quản lý rủi ro. Nếu cổ phiếu vẫn tốt, bạn có thể mua lại khi nó tạo điểm mua mới; khoản lỗ nhỏ đã cắt không ngăn được điều đó.