Chứng chỉ quỹ là gì? Có nên mua, mua ở đâu, rủi ro thế nào
Chứng chỉ quỹ là cách đầu tư được nhiều người trẻ chọn vì bắt đầu được với số tiền nhỏ và không cần tự chọn cổ phiếu. Nhưng nó không phải là tiết kiệm, và không phải quỹ nào cũng như nhau.
Chứng chỉ quỹ là gì
Hình dung một nhóm rất đông người cùng góp tiền, rồi thuê một đội chuyên gia đầu tư số tiền đó. Mỗi người nhận lại một tờ xác nhận mình góp bao nhiêu phần. Tờ xác nhận đó là chứng chỉ quỹ, đội chuyên gia là công ty quản lý quỹ.
Giá mỗi chứng chỉ quỹ được tính bằng giá trị tài sản ròng (NAV) trên mỗi đơn vị: tổng giá trị tài sản quỹ đang nắm, trừ đi các khoản phải trả, chia cho số chứng chỉ đang lưu hành. Quỹ đầu tư tốt thì NAV tăng, và chứng chỉ của bạn tăng giá theo.
Các loại quỹ hay gặp
| Loại quỹ | Đầu tư vào | Biến động |
|---|---|---|
| Quỹ cổ phiếu | Chủ yếu cổ phiếu | Cao nhất, đi gần theo thị trường chứng khoán |
| Quỹ cân bằng | Cả cổ phiếu và trái phiếu | Trung bình |
| Quỹ trái phiếu | Chủ yếu trái phiếu | Thấp hơn, nhưng vẫn có rủi ro tín dụng |
| Quỹ tiền tệ | Tiền gửi, giấy tờ có giá ngắn hạn | Thấp nhất |
Theo cách giao dịch, có hai dạng chính:
- Quỹ mở: bạn mua và bán lại trực tiếp với công ty quản lý quỹ, theo NAV của kỳ giao dịch (nhiều quỹ giao dịch hằng ngày). Người quản lý chủ động chọn tài sản.
- Quỹ ETF: niêm yết trên sàn, mua bán như cổ phiếu qua tài khoản chứng khoán, giá thay đổi trong phiên. Phần lớn mô phỏng một chỉ số, ví dụ quỹ ETF đầu tiên của Việt Nam (mã E1VFVN30) mô phỏng chỉ số VN30.
So với cổ phiếu và gửi tiết kiệm
| Gửi tiết kiệm | Chứng chỉ quỹ cổ phiếu | Tự mua cổ phiếu | |
|---|---|---|---|
| Có thể mất gốc | Rất khó | Có | Có, mức độ cao hơn |
| Lợi nhuận | Cố định, biết trước | Không cố định | Không cố định, chênh lệch lớn giữa người giỏi và người kém |
| Phân tán rủi ro | Không cần | Có sẵn, quỹ nắm nhiều mã | Phải tự làm |
| Thời gian bỏ ra | Gần như không | Ít | Nhiều |
| Số tiền tối thiểu | Nhỏ | Nhiều quỹ cho bắt đầu với số tiền nhỏ | Lô 100 cổ phiếu, hoặc lô lẻ |
Các loại phí cần đọc kỹ
- Phí mua (phí phát hành): trừ khi bạn mua, nhiều quỹ hiện để rất thấp hoặc miễn.
- Phí bán (phí mua lại): thường giảm dần theo thời gian bạn nắm giữ, có quỹ miễn hẳn sau một đến hai năm. Đây là lý do chứng chỉ quỹ hợp với tiền để lâu, không hợp với tiền cần rút sớm.
- Phí quản lý: tính theo phần trăm tài sản mỗi năm, đã được trừ dần vào NAV nên bạn không thấy trên hoá đơn, nhưng nó ăn vào lợi nhuận hằng năm.
- Thuế: khi bán chứng chỉ quỹ mở, bị khấu trừ thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên giá trị bán.
Mức phí cụ thể khác nhau giữa các quỹ và được công bố trong bản cáo bạch, điều lệ quỹ. Hãy đọc trước khi mua.
Cách mua chứng chỉ quỹ
- Chọn quỹ: xác định loại quỹ hợp với mình (cổ phiếu, cân bằng, trái phiếu), xem lịch sử NAV nhiều năm, phí, và chiến lược đầu tư.
- Mở tài khoản giao dịch chứng chỉ quỹ: qua công ty quản lý quỹ hoặc đại lý phân phối được cấp phép (công ty chứng khoán, ngân hàng, ứng dụng phân phối). Với ETF thì dùng luôn tài khoản chứng khoán.
- Đặt lệnh mua trước giờ đóng sổ của kỳ giao dịch; lệnh được khớp theo NAV của kỳ đó.
- Cân nhắc mua định kỳ: mỗi tháng mua một số tiền cố định. Cách này giúp không phải đoán thời điểm và tạo thói quen tích luỹ, rất hợp với người trẻ có thu nhập đều.
Rủi ro và hiểu lầm cần tránh
- "Mua ở ngân hàng nên chắc như gửi tiết kiệm". Sai. Chứng chỉ quỹ không phải tiền gửi, không được bảo hiểm tiền gửi, không cam kết lợi nhuận. Hãy hỏi rõ mình đang mua sản phẩm gì trước khi ký.
- "Năm ngoái quỹ lãi 30% thì năm nay cũng thế". Kết quả quá khứ không bảo đảm cho tương lai. Quỹ cổ phiếu có năm giảm mạnh khi thị trường giảm.
- Bán vội khi NAV giảm. Người mua quỹ cổ phiếu rồi bán ra lúc thị trường giảm sâu thường lặp lại đúng sai lầm của người tự đầu tư cổ phiếu. Quỹ cổ phiếu nên dành cho tiền để được ít nhất vài năm.
- Không đọc phí bán. Rút sớm có thể mất thêm phí, ăn vào phần lãi.
Có nên mua chứng chỉ quỹ?
Hợp với bạn nếu: muốn đầu tư dài hạn, không có thời gian theo dõi thị trường hằng ngày, muốn bắt đầu với số tiền nhỏ và tích luỹ đều. Chưa hợp nếu: số tiền đó có thể cần dùng trong vài tháng tới, hoặc bạn không chấp nhận được việc giá trị giảm tạm thời.
Nhiều người kết hợp cả hai: phần lớn tiền dài hạn để trong quỹ, một phần nhỏ tự đầu tư cổ phiếu để học. Nếu bạn muốn tự đầu tư, hãy bắt đầu từ bài học đầu tư chứng khoán từ con số 0.
Hỏi nhanh
Chứng chỉ quỹ là gì?
Chứng chỉ quỹ là loại chứng khoán xác nhận phần vốn góp của nhà đầu tư vào một quỹ đầu tư. Tiền của nhiều người được gom lại và giao cho công ty quản lý quỹ đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu hoặc tài sản khác theo chiến lược đã công bố.
Mua chứng chỉ quỹ có mất tiền không?
Có thể. Giá trị chứng chỉ quỹ đi theo giá trị các tài sản quỹ nắm giữ nên có thể giảm. Chứng chỉ quỹ không phải tiền gửi ngân hàng, không được bảo hiểm tiền gửi và không cam kết lợi nhuận.
Chứng chỉ quỹ mua ở đâu?
Mua trực tiếp qua công ty quản lý quỹ, qua các đại lý phân phối được cấp phép như công ty chứng khoán, ngân hàng hoặc ứng dụng phân phối chứng chỉ quỹ. Riêng quỹ ETF mua bán trên sàn như cổ phiếu qua tài khoản chứng khoán.
Quỹ mở và quỹ ETF khác nhau thế nào?
Quỹ mở mua bán trực tiếp với công ty quản lý quỹ theo giá trị tài sản ròng (NAV) tại mỗi kỳ giao dịch, do người quản lý chủ động chọn danh mục. Quỹ ETF niêm yết trên sàn, giá thay đổi liên tục trong phiên và thường mô phỏng một chỉ số như VN30.
Bao lâu thì rút được tiền khi bán chứng chỉ quỹ?
Với quỹ mở, lệnh bán được khớp ở kỳ giao dịch gần nhất và tiền thường về sau vài ngày làm việc, tuỳ quy định từng quỹ. Với ETF, tiền về theo chu kỳ thanh toán như cổ phiếu.