Cổ phiếu là gì? Chứng khoán là gì? Giải thích dễ hiểu cho người mới
Chứng khoán nghe có vẻ phức tạp, nhưng ý tưởng gốc rất đơn giản: đó là những tờ giấy chứng nhận bạn có một quyền gì đó về tiền hoặc tài sản. Cổ phiếu là loại phổ biến nhất trong số đó.
Chứng khoán là gì
Chứng khoán là một loại tài sản chứng nhận bạn có quyền lợi với tiền hoặc tài sản của một tổ chức. Luật Chứng khoán 2019 liệt kê các loại chính:
| Loại | Nói đơn giản |
|---|---|
| Cổ phiếu | Bạn sở hữu một phần doanh nghiệp |
| Trái phiếu | Bạn cho doanh nghiệp hoặc Nhà nước vay tiền |
| Chứng chỉ quỹ | Bạn góp tiền vào một quỹ để chuyên gia đầu tư hộ |
| Chứng quyền | Bạn mua quyền được mua hoặc bán một cổ phiếu ở mức giá định trước |
| Chứng khoán phái sinh | Hợp đồng có giá trị dựa trên một tài sản khác, ví dụ hợp đồng tương lai chỉ số VN30 |
| Chứng chỉ lưu ký | Chứng nhận sở hữu chứng khoán của tổ chức nước ngoài |
"Chơi chứng khoán" trong cách nói hằng ngày phần lớn là mua bán cổ phiếu, nên bài này tập trung vào cổ phiếu.
Cổ phiếu là gì
Một công ty cổ phần chia vốn của mình thành nhiều phần bằng nhau, mỗi phần là một cổ phiếu. Ví dụ công ty có 100 triệu cổ phiếu, bạn mua 1.000 cổ phiếu tức là sở hữu 0,001% công ty đó. Bạn trở thành cổ đông, nhỏ thôi, nhưng là chủ thật.
Là cổ đông, bạn có ba quyền chính: được chia lợi nhuận (cổ tức), được biểu quyết tại đại hội cổ đông theo số cổ phiếu nắm giữ, và được mua thêm cổ phiếu mới khi công ty phát hành cho cổ đông hiện hữu.
Người mua cổ phiếu kiếm tiền từ đâu
- Chênh lệch giá: mua 20.000 đồng, sau một thời gian bán 28.000 đồng. Đây là nguồn lợi nhuận chính của phần lớn nhà đầu tư.
- Cổ tức: phần lợi nhuận doanh nghiệp chia hằng năm. Xem cổ tức là gì.
Ngược lại, bạn cũng có thể lỗ nếu giá giảm. Về dài hạn, giá cổ phiếu đi theo lợi nhuận doanh nghiệp; về ngắn hạn, giá đi theo cung cầu và tâm lý.
Mệnh giá, thị giá và vốn hoá
- Mệnh giá: 10.000 đồng mỗi cổ phiếu, ghi trên giấy, dùng để tính vốn điều lệ và tỷ lệ cổ tức. Gần như không liên quan đến giá bạn mua.
- Thị giá: giá giao dịch trên sàn, thay đổi từng phút trong phiên.
- Vốn hoá thị trường: thị giá × số cổ phiếu đang lưu hành, cho biết thị trường đang định giá cả doanh nghiệp bao nhiêu tiền.
Một cổ phiếu giá 5.000 đồng không rẻ hơn một cổ phiếu giá 100.000 đồng. Muốn biết đắt hay rẻ phải so giá với lợi nhuận và tài sản, xem bài P/E, EPS, ROE, P/B.
Cổ phiếu khác trái phiếu thế nào
| Cổ phiếu | Trái phiếu | |
|---|---|---|
| Bạn là | Chủ sở hữu (cổ đông) | Chủ nợ |
| Thu nhập | Cổ tức và chênh lệch giá, không cố định | Lãi theo thoả thuận |
| Thời hạn | Không có, nắm bao lâu tuỳ bạn | Có ngày đáo hạn trả gốc |
| Khi công ty phá sản | Được trả sau cùng, thường mất gần hết | Được ưu tiên trả trước cổ đông |
| Rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng | Cao hơn | Thấp hơn, nhưng vẫn có rủi ro doanh nghiệp không trả được nợ |
Mua cổ phiếu ở đâu
Cổ phiếu niêm yết được giao dịch trên ba sàn: HOSE, HNX và UPCOM. Bạn không mua trực tiếp trên sàn mà qua một công ty chứng khoán được cấp phép: mở tài khoản trực tuyến bằng căn cước công dân, nộp tiền, rồi đặt lệnh trên ứng dụng. Cách đặt lệnh và giờ giao dịch xem ở bài các loại lệnh ATO, ATC, LO, MP.
Nếu bạn chưa có thời gian tự chọn cổ phiếu, chứng chỉ quỹ là một lựa chọn để bắt đầu.
Hỏi nhanh
Chứng khoán là gì?
Chứng khoán là tài sản xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành. Theo Luật Chứng khoán 2019, chứng khoán gồm cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền, chứng khoán phái sinh, chứng chỉ lưu ký và các loại khác do Chính phủ quy định.
Cổ phiếu là gì?
Cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu một phần vốn của công ty cổ phần. Người nắm cổ phiếu gọi là cổ đông, được chia lợi nhuận qua cổ tức và có quyền biểu quyết tại đại hội cổ đông.
Cổ phiếu và trái phiếu khác nhau thế nào?
Mua cổ phiếu là trở thành người đồng sở hữu doanh nghiệp, lãi lỗ theo doanh nghiệp. Mua trái phiếu là cho doanh nghiệp hoặc Nhà nước vay tiền, nhận lãi theo thoả thuận và được trả gốc khi đáo hạn, không có quyền sở hữu.
Mệnh giá cổ phiếu là bao nhiêu?
Cổ phiếu chào bán ra công chúng ở Việt Nam có mệnh giá 10.000 đồng. Mệnh giá dùng để tính vốn điều lệ và tỷ lệ cổ tức, khác hoàn toàn với giá giao dịch trên thị trường.