Cách đọc báo cáo tài chính cho người mới đầu tư chứng khoán
Một bộ báo cáo tài chính có thể dài vài chục trang, nhưng người đầu tư cá nhân chỉ cần đọc kỹ khoảng tám dòng để trả lời ba câu hỏi: doanh nghiệp có lãi thật không, có đang lớn lên không, và có đang gánh rủi ro gì không.
Ba báo cáo chính
- Báo cáo kết quả kinh doanh: trong kỳ, doanh nghiệp bán được bao nhiêu, chi phí bao nhiêu, lãi bao nhiêu.
- Bảng cân đối kế toán: tại một thời điểm, doanh nghiệp có những gì (tài sản) và tiền đó đến từ đâu (nợ phải trả và vốn chủ sở hữu).
- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: tiền thật đi vào và đi ra thế nào. Lợi nhuận có thể nằm trên giấy, dòng tiền thì khó làm đẹp hơn nhiều.
Kèm theo là thuyết minh, nơi giải thích chi tiết từng con số. Khi một dòng nào đó bất thường, thuyết minh là chỗ tìm câu trả lời.
Đọc báo cáo kết quả kinh doanh
1. Doanh thu thuần
So với cùng quý năm trước, không so với quý liền trước, để loại bỏ yếu tố mùa vụ. Doanh thu tăng đều qua nhiều quý cho thấy sản phẩm đang bán được.
2. Biên lợi nhuận gộp
Lợi nhuận gộp / doanh thu thuần. Biên gộp mở rộng nghĩa là doanh nghiệp bán được giá tốt hơn hoặc chi phí đầu vào rẻ đi. Biên gộp co lại liên tục là dấu hiệu cạnh tranh gay gắt hoặc chi phí tăng.
3. Lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ
Đây là con số dùng để tính EPS và P/E. Nhưng hãy xem lãi đến từ đâu: từ hoạt động kinh doanh chính, hay từ doanh thu tài chính, thu nhập khác như bán tài sản, hoàn nhập dự phòng. Lãi từ hoạt động chính mới là lãi có thể lặp lại.
Đọc bảng cân đối kế toán
4. Tiền và tương đương tiền
Doanh nghiệp có đủ tiền để hoạt động và trả nợ ngắn hạn không.
5. Khoản phải thu và hàng tồn kho
Nếu hai khoản này tăng nhanh hơn doanh thu nhiều quý liền, có thể doanh nghiệp đang bán chịu nhiều để đẩy doanh thu, hoặc hàng bán chậm. Với doanh nghiệp bất động sản, hàng tồn kho chủ yếu là dự án, cần đọc thuyết minh để biết dự án nào.
6. Nợ vay
Cộng vay ngắn hạn và dài hạn, so với vốn chủ sở hữu. Nợ vay lớn hơn vốn chủ nhiều lần làm doanh nghiệp nhạy cảm với lãi suất và khó khăn khi thị trường xấu. Ngân hàng và công ty tài chính có cấu trúc khác, không áp dụng cách so này.
Đọc báo cáo lưu chuyển tiền tệ
7. Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh
Dòng quan trọng nhất của báo cáo này. Doanh nghiệp lãi thật thì về dài hạn dòng tiền kinh doanh cũng dương. Lợi nhuận dương mà dòng tiền kinh doanh âm nhiều kỳ liên tiếp là dấu hiệu cần đào sâu.
8. Tiền chi đầu tư và tiền đi vay
Doanh nghiệp đang chi tiền mở rộng nhà máy, dự án (dòng tiền đầu tư âm), và lấy tiền đó từ đâu: từ lãi kinh doanh, từ vay nợ hay từ phát hành thêm cổ phiếu.
Những dấu hiệu cảnh báo
- Lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh âm kéo dài.
- Khoản phải thu, hàng tồn kho tăng nhanh hơn doanh thu.
- Lãi chủ yếu từ thu nhập khác, hoàn nhập, bán tài sản.
- Nợ vay tăng mạnh trong khi lợi nhuận đi ngang.
- Kiểm toán có ý kiến ngoại trừ hoặc nhấn mạnh, hay lợi nhuận sau kiểm toán chênh lớn so với báo cáo tự lập.
- Liên tục phát hành thêm cổ phiếu mà lợi nhuận không tăng tương ứng.
Cách tập đọc trong 15 phút mỗi quý
- Chọn một doanh nghiệp bạn đang quan tâm.
- Kẻ một bảng 8 cột cho 8 quý gần nhất, điền 8 dòng ở trên.
- Nhìn xu hướng theo hàng ngang, không nhìn từng con số.
- Dòng nào đi ngược với những dòng còn lại, mở thuyết minh ra đọc.
Sau vài doanh nghiệp, bạn sẽ đọc nhanh hơn nhiều. Các chỉ số tính từ báo cáo như P/E, ROE được giải thích ở bài P/E, EPS, ROE, P/B là gì. Lợi nhuận bốn quý gần nhất của từng mã có sẵn trong mục Cổ phiếu trên Uptrend.
Hỏi nhanh
Báo cáo tài chính gồm những gì?
Báo cáo tài chính doanh nghiệp gồm bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh báo cáo tài chính.
Người mới nên đọc báo cáo tài chính từ đâu?
Nên đọc báo cáo kết quả kinh doanh trước (doanh thu, lợi nhuận gộp, lợi nhuận sau thuế), sau đó xem bảng cân đối kế toán (nợ vay, tiền, hàng tồn kho, khoản phải thu) và cuối cùng là dòng tiền từ hoạt động kinh doanh.
Xem báo cáo tài chính ở đâu?
Doanh nghiệp niêm yết công bố báo cáo tài chính quý, bán niên và năm trên trang web của chính doanh nghiệp, trang của sở giao dịch chứng khoán và các trang dữ liệu tài chính.
Dấu hiệu bất thường trong báo cáo tài chính là gì?
Một số dấu hiệu cần chú ý: lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh âm kéo dài, khoản phải thu hoặc hàng tồn kho tăng nhanh hơn doanh thu, lợi nhuận chủ yếu đến từ hoạt động tài chính hay thu nhập khác, và nợ vay tăng mạnh.