10 sai lầm cần tránh khi đầu tư chứng khoán
Không ai cố tình làm sai. Những sai lầm đắt nhất trên thị trường đều có vẻ rất hợp lý vào lúc thực hiện. Đó là lý do cần nhận diện chúng từ trước, khi đầu óc còn bình tĩnh.
1. Mua vì sợ bỏ lỡ (FOMO)
Cổ phiếu đã tăng ba bốn phiên liền, nhóm chat nào cũng nhắc, bạn bè khoe lãi. Lúc đó cảm giác "không mua là thiệt" mạnh nhất, và cũng là lúc rủi ro cao nhất vì người mua sớm đang chờ người mua muộn để bán.
Cách tránh: chỉ mua khi có điểm mua rõ ràng, biết trước mình sẽ cắt lỗ ở đâu. Nếu giá đã chạy quá xa điểm mua hợp lý, bỏ qua. Thị trường luôn có cơ hội mới.
2. Bình quân giá xuống
Mua ở 50, giá về 47 thì mua thêm "cho giá vốn đẹp", về 44 mua gấp đôi, về 41 mua gấp đôi nữa. Mỗi lần mua, giá vốn trung bình đẹp hơn một chút, nhưng số tiền bị kẹt ngày càng lớn.
Đây chính là logic của chiến thuật gấp thếp trong cờ bạc: chỉ cần một lần giá giảm sâu hơn sức chịu đựng là mất gần hết. Nhiều khoản lỗ lớn nhất của nhà đầu tư cá nhân đến từ việc liên tục mua thêm một cổ phiếu đang trong xu hướng giảm.
Cách tránh: làm ngược lại. Chỉ mua thêm vào cổ phiếu đang có lãi, tức là đang chứng minh mình đúng.
3. Dồn hết vốn vào một mã
Tin chắc vào một "siêu cổ phiếu" rồi dồn gần hết tài khoản. Nếu đúng, lãi lớn. Nếu sai, hoặc doanh nghiệp gặp sự cố không ai lường trước, tài khoản không bao giờ hồi phục được.
Cách tránh: giới hạn mỗi mã ở một tỷ lệ cố định của tài khoản, và tính khối lượng mua dựa trên mức lỗ chấp nhận được. Xem cách tính ở bài cắt lỗ.
4. Dùng margin khi chưa có kinh nghiệm
Vay ký quỹ 1:1 thì giá giảm 20% bạn mất 40% vốn, chưa kể lãi vay. Khi tỷ lệ ký quỹ xuống dưới ngưỡng, công ty chứng khoán sẽ yêu cầu nộp thêm tiền hoặc bán bớt cổ phiếu, thường đúng vào lúc giá thấp nhất. Nhiều người không thua vì chọn sai mã mà thua vì bị bán giải chấp trước khi cổ phiếu kịp hồi. Đọc thêm margin là gì.
5. Không cắt lỗ vì "chưa bán là chưa lỗ"
Lỗ 10% cần lãi 11% để gỡ lại. Lỗ 50% cần lãi 100%. Người không cắt lỗ không tránh được khoản lỗ, họ chỉ để nó lớn lên. Quyết định điểm cắt lỗ trước khi mua, rồi làm theo.
6. Chốt lời sớm, gồng lỗ lâu
Cổ phiếu lãi 5% thì vội bán vì sợ mất; cổ phiếu lỗ 15% thì giữ vì hy vọng. Kết quả là lãi nhỏ, lỗ lớn: dù đúng nhiều lần hơn sai, tài khoản vẫn đi xuống. Đây là thiên lệch tâm lý được nghiên cứu rất kỹ trong tài chính hành vi: con người thấy đau vì mất tiền nhiều hơn thấy vui khi được cùng số tiền đó.
Cách tránh: để cổ phiếu đang đúng có thời gian chạy, chỉ bán khi nó gãy xu hướng hoặc chạm kế hoạch chốt lời; còn cổ phiếu sai thì cắt nhanh.
7. Giao dịch theo nhóm "phím hàng"
Các nhóm Zalo, Telegram hô mã hằng ngày thường có cấu trúc giống nhau: vài lần "phím" trúng để tạo niềm tin, rồi đến mã chính. Người trong nhóm mua vào cũng là lúc người tổ chức bán ra. Xem cách nhận diện ở bài rủi ro khi đầu tư chứng khoán.
Cách tránh: mọi mã nghe được từ người khác chỉ là ý tưởng để tự kiểm tra, không phải lệnh mua.
8. Giao dịch quá dày
Mỗi lần mua bán đều mất phí giao dịch hai chiều và 0,1% thuế khi bán. Giao dịch vài lần mỗi tuần, chi phí cộng lại trong năm có thể lớn hơn nhiều so với bạn nghĩ. Quan trọng hơn, mỗi quyết định vội vàng là một cơ hội để sai.
9. Bỏ qua xu hướng của thị trường chung
Cổ phiếu Việt Nam đi cùng chiều VN-Index rất mạnh. Khi thị trường chung đang giảm, phần lớn cổ phiếu tốt cũng giảm theo, và các điểm mua đẹp thường thất bại. Có những giai đoạn đứng ngoài, giữ tiền, là quyết định tốt nhất.
10. Không ghi lại giao dịch
Không ghi lại thì không biết mình hay thắng kiểu nào, thua kiểu nào, và cứ lặp lại một lỗi nhiều năm. Một cuốn nhật ký đơn giản với lý do mua, điểm cắt lỗ, kết quả và bài học là công cụ rẻ nhất mà hiệu quả nhất để tiến bộ.
Hầu hết sai lầm trên đều bắt nguồn từ một vài hiểu lầm phổ biến. Sửa cách nghĩ trước, hành vi sẽ sửa theo.
Hỏi nhanh
Sai lầm lớn nhất của người mới chơi chứng khoán là gì?
Không cắt lỗ và bình quân giá xuống. Hai thói quen này biến một khoản lỗ nhỏ, có thể chấp nhận được, thành khoản lỗ lớn có thể xoá sạch tài khoản.
Bình quân giá xuống có tốt không?
Với cổ phiếu đang trong xu hướng giảm, bình quân giá xuống là sai lầm vì bạn bỏ thêm tiền vào đúng thứ đang chứng minh là mình sai. Nhà đầu tư chuyên nghiệp thường làm ngược lại: chỉ mua thêm khi cổ phiếu đã có lãi.
Có nên dùng margin khi mới chơi chứng khoán?
Không nên. Margin nhân cả lãi lẫn lỗ, có lãi vay, và có thể bị công ty chứng khoán bán giải chấp đúng lúc giá thấp nhất. Nên giao dịch bằng vốn tự có ít nhất trong năm đầu.
FOMO trong chứng khoán là gì?
FOMO (fear of missing out) là nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội, khiến nhà đầu tư mua đuổi khi giá đã tăng mạnh và ai cũng bàn tán, thường đúng vào giai đoạn rủi ro cao nhất.