15 hiểu lầm phổ biến khiến nhà đầu tư chứng khoán mất tiền
Phần lớn tiền mất trên thị trường không phải do thiếu thông tin, mà do tin vào những điều nghe rất hợp lý nhưng sai. Dưới đây là 15 hiểu lầm được nhắc đi nhắc lại nhiều nhất trên các diễn đàn, nhóm Zalo và mạng xã hội, kèm lý do vì sao chúng sai.
Nhóm 1: Hiểu lầm về giá và giá trị
1. "Cổ phiếu giá rẻ là mua được hàng giảm giá"
Đây là hiểu lầm phổ biến nhất của người mới, vì ta mang thói quen đi chợ vào thị trường. Nhưng giá một cổ phiếu là 3.000 đồng không có nghĩa là rẻ, và 150.000 đồng cũng không có nghĩa là đắt. Một doanh nghiệp có 1 tỷ cổ phiếu giá 3.000 đồng vẫn được thị trường định giá 3.000 tỷ.
Đắt hay rẻ chỉ có nghĩa khi đặt cạnh lợi nhuận và tài sản: bạn trả bao nhiêu đồng cho mỗi đồng lãi (P/E), cho mỗi đồng tài sản ròng (P/B). Xem bài P/E, EPS, ROE, P/B là gì.
2. "Cổ phiếu penny dễ tăng gấp đôi"
Phép tính "1 triệu mua được nhiều cổ phiếu hơn" nghe hấp dẫn, nhưng cổ phiếu giá rất thấp thường là doanh nghiệp làm ăn kém, ít thông tin, ít người giao dịch. Chính vì ít người giao dịch nên chỉ cần một nhóm nhỏ là kéo giá lên được, rồi bán lại cho người đến sau. Khả năng tăng gấp đôi có thật, khả năng mất gần hết cũng thật, và bạn thường không biết mình đang ở phía nào. Đọc thêm về đội lái và rủi ro thao túng giá.
3. "Cổ phiếu lớn, bluechip thì không bao giờ lỗ"
Cổ phiếu vốn hoá lớn ít rủi ro phá sản hơn, nhưng giá vẫn có thể giảm rất sâu. Năm 2022, VN-Index giảm khoảng một phần ba, và nhiều cổ phiếu đầu ngành giảm còn mạnh hơn chỉ số. Rủi ro thấp hơn không có nghĩa là không có rủi ro.
4. "Cổ phiếu đã giảm 50% thì không thể giảm thêm"
Cổ phiếu giảm từ 100 về 50 là giảm 50%. Từ 50 giảm tiếp về 25 vẫn là giảm thêm 50%, và người mua ở 50 vì nghĩ "đã rẻ lắm rồi" mất một nửa tiền. Giá không có trí nhớ. Một cổ phiếu chỉ ngừng giảm khi lực mua thật sự quay lại, điều nhìn thấy được qua xu hướng chứ không qua mức đã giảm.
Nhóm 2: Hiểu lầm về cơ chế thị trường
5. "Cổ tức bằng cổ phiếu là tiền cho không"
Khi công ty chia cổ tức 20% bằng cổ phiếu, bạn có thêm cổ phiếu, nhưng vào ngày giao dịch không hưởng quyền giá tham chiếu được điều chỉnh giảm tương ứng.
Tổng tài sản gần như không đổi. Cổ tức cổ phiếu chỉ có lợi khi sau đó doanh nghiệp tăng lợi nhuận nhanh hơn số cổ phiếu tăng thêm. Ngay cả cổ tức tiền mặt cũng làm giá điều chỉnh giảm và bị khấu trừ 5% thuế thu nhập cá nhân. Chi tiết ở bài cổ tức là gì.
6. "Mua hôm nay, mai bán được"
Thị trường cơ sở Việt Nam thanh toán theo chu kỳ T+2, tính theo ngày làm việc. Mua sáng thứ Hai thì chiều thứ Tư cổ phiếu mới về và bán được; mua thứ Sáu thì phải chờ chiều thứ Ba tuần sau. Không có giao dịch trong ngày (T+0) với cổ phiếu thường. Người mới hay quên điều này khi tính chuyện "lướt".
7. "Phát hành thêm cổ phiếu luôn là tin xấu"
Phát hành thêm làm tăng số cổ phiếu, chia nhỏ phần sở hữu của mỗi người (gọi là pha loãng). Nhưng nếu tiền thu về được dùng để mở rộng kinh doanh và lợi nhuận tăng nhanh hơn số cổ phiếu, cổ đông vẫn có lợi. Tín hiệu xấu thật sự là doanh nghiệp phát hành liên tục trong khi lợi nhuận đi ngang.
8. "Khối ngoại mua là phải mua theo"
Khối ngoại chỉ chiếm một phần nhỏ giao dịch trên thị trường Việt Nam, và họ mua bán vì nhiều lý do không liên quan đến từng cổ phiếu: quỹ ETF cơ cấu danh mục, tỷ giá, dòng vốn toàn cầu rút ra hay đổ vào. Khối ngoại cũng sai như mọi nhà đầu tư khác. Dùng giao dịch khối ngoại như một thông tin tham khảo, không phải kim chỉ nam.
9. "Tin nới room ngoại là cổ phiếu chắc chắn tăng"
Nới room chỉ cho phép nhà đầu tư nước ngoài mua thêm, không bắt họ phải mua. Nhiều lần giá được đẩy lên trước tin rồi giảm mạnh khi dòng tiền ngoại không vào như kỳ vọng.
Nhóm 3: Hiểu lầm về phân tích
10. "P/E thấp là cổ phiếu rẻ, nên mua"
P/E thấp có thể vì lợi nhuận năm nay có khoản bất thường như bán tài sản, vì thị trường đang thấy trước lợi nhuận sẽ giảm, hoặc đơn giản vì ngành đó vốn có P/E thấp. P/E 8 với ngân hàng là bình thường; với một công ty công nghệ tăng trưởng nhanh, P/E 25 có thể vẫn hợp lý. Phải so với lịch sử của chính doanh nghiệp và các công ty cùng ngành.
11. "Phân tích kỹ thuật luôn đúng"
Phân tích kỹ thuật dựa trên xác suất, không dựa trên sự chắc chắn. Với cổ phiếu nhỏ ít người giao dịch, một biểu đồ "đẹp" có thể được vẽ ra có chủ đích. Dùng đúng thì nó giúp bạn có điểm mua, điểm cắt lỗ rõ ràng, không phải để đoán chắc giá ngày mai. Xem phân tích kỹ thuật là gì.
12. "RSI trên 70 là phải bán"
Trong một xu hướng tăng mạnh, RSI có thể nằm trên 70 nhiều tuần liền trong khi giá vẫn tăng tiếp. Chỉ báo chỉ có ý nghĩa khi đặt trong xu hướng. Dùng chỉ báo để đi ngược xu hướng là cách nhanh nhất để thấy chỉ báo "sai".
13. "Phân tích cơ bản và kỹ thuật là hai phe đối lập"
Phân tích cơ bản trả lời "mua doanh nghiệp nào", phân tích kỹ thuật trả lời "mua lúc nào". Những phương pháp hiệu quả như CANSLIM hay SEPA của Mark Minervini đều dùng cả hai.
Nhóm 4: Hiểu lầm về chính mình
14. "Chưa bán là chưa lỗ"
Câu nói nguy hiểm nhất trên thị trường. Tài khoản đã giảm thật dù bạn có bấm bán hay không. Không bán chỉ có nghĩa là bạn đang tiếp tục đặt cược toàn bộ số tiền còn lại vào cổ phiếu đó. Lỗ 50% cần lãi 100% mới về lại vạch xuất phát. Xem bài cắt lỗ bao nhiêu phần trăm.
15. "Thắng vài lần nghĩa là mình giỏi"
Khi cả thị trường đi lên, gần như ai mua gì cũng có lãi. Nhiều người nhầm thị trường thuận với năng lực của mình, tăng tiền, vay thêm, rồi trả lại tất cả khi thị trường đảo chiều. Cách kiểm tra đơn giản: ghi nhật ký từng lệnh và xem kết quả qua ít nhất một chu kỳ cả lên lẫn xuống.
Điểm chung của 15 hiểu lầm
- Nhìn giá mà không nhìn giá trị: giá rẻ, P/E thấp, cổ tức nhiều cổ phiếu, những con số bề mặt dễ đánh lừa.
- Để cảm xúc quyết định: sợ lỡ cơ hội thì mua đuổi, sợ nhận lỗ thì không bán.
- Giao quyết định cho người khác: khối ngoại, nhóm Zalo, người nổi tiếng trên mạng, những người không chịu trách nhiệm với tiền của bạn.
Những hành vi cụ thể sinh ra từ các hiểu lầm này được phân tích ở bài sai lầm cần tránh khi đầu tư chứng khoán.
Hỏi nhanh
Cổ phiếu giá rẻ có an toàn hơn không?
Không. Giá một cổ phiếu là 3.000 đồng hay 100.000 đồng không cho biết nó đắt hay rẻ. Cổ phiếu giá thấp thường là doanh nghiệp yếu, thanh khoản thấp và dễ bị thao túng giá. Đắt rẻ phải so giá với lợi nhuận và tài sản của doanh nghiệp.
Nhận cổ tức bằng cổ phiếu có lợi không?
Không tự động có lợi. Vào ngày giao dịch không hưởng quyền, giá cổ phiếu được điều chỉnh giảm tương ứng nên tổng giá trị bạn nắm giữ gần như không đổi. Nó chỉ có lợi nếu sau đó doanh nghiệp tăng lợi nhuận nhanh hơn số cổ phiếu tăng thêm.
P/E thấp có phải nên mua?
Không nhất thiết. P/E thấp có thể vì lợi nhuận năm nay có khoản bất thường, vì doanh nghiệp đang suy yếu, hoặc vì ngành đó vốn có P/E thấp. Phải so P/E với chính lịch sử doanh nghiệp và với các công ty cùng ngành.
Chưa bán thì chưa lỗ đúng không?
Sai. Giá trị tài khoản đã giảm thật dù bạn có bấm bán hay không. Không bán chỉ có nghĩa là bạn đang tiếp tục đặt cược tiền vào cổ phiếu đó.